እዚ ጽሑፍ’ዚ፡ ብ 2009፡ ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ወጺኡ ዝነበረ እዩ። ሕጂ’ውን ኣናሎጋዊ ዲኻ ድጅታላዊ እናተበሃሃልና እንተ ኣዕለልና እንታይ ክብል ኢሉ። ቅድሚ ዓሰርተ ዓመት፡ እዚ ጽሑፍ’ዚ ኣብ ዝወጽኣሉ ‘ኣኖሎግ’ ዝነበሩ ሰባት፡ ሕጂ ‘ድጅታል’ ኰይኖምልና እንተ ዀኑ እንታይ ይፍለጥ፣ ኣብ መስርሕ ኣልከምያውነት ሓጺን ናብ ወርቂ ከም ዝቕየሮ፡ ብሓዊ ነዲዶም ተዀሊዖም ክህልዉ እብህግ። ኣይበሎ እምበር፡ ወርቂ ነይሮም ናብ ሓጺን ዝተለወጡ’ውን ይህልዉ፣ ድጅታል ነይሮም ናብ ኣናሎግ። ቱፍ! ቱፍ! መሊቑኒ እዩ።
-1-
ካብ ኣናሎግ ናብ ድጂታል እትሰጋገሩሉ ዓመት ይግበረልኩም
ዕላል ካብ ዝጅምሩ ክልተ ዓመት ኰይኑ እዩ። ተራኺቦም ግን ኣይፈልጡን። እቲ ዘይምርኻቦም ግና ብኣካል ደኣ’ምበር፡ ብዕላል ፍተሻ ህይወት፡ ምእረራ ጽባቐ፡ ሞጓሰ ሓሳባት፡ ስነ-ጽሑፍን ስነ-ፍልጠትንሲ ዓቕሞም ዘፍቅደሎም እሂን-ምሂን ተባሂሎም’ዮም። መላጕም ኮምፒዪተር እናጠወቑ ሓሳባቶምን ስምዒታቶምን ናብ ቃላት እናመልኡ… ሓያሎ ረቡዓት ኣዕሊሎም። ንሳ ገያሺት ስለ ዝዀነት ግን ምርኻቦም ኵሉ ሳዕ ኣይነበረን። መወዳእታኡስ ግዜ ነዊሑ፡ ‘እምበርከ ኣላ ድያ፧’ እናበለ እንከሎ፡ “ሓድሽ ዓመት ክመጽእየ…” ዝብል መልእኽቲ ምስ ቈጸራኡ ጸንሖ። ስለዝዀነ፡ ቅድሚ ቈጸራኡ’ዩ ናብ ኢንተርነት ካፈ ኣምሪሑ – ንሳ’ውን ቅድሚ ቈጸራኣ ጸኒሓቶ። መዝገቡ (መሰንጀር) ክፍት ምስ ኣበለ፡ “እ..ም..ባ..ሕ!” ዝብል ጽሒፋ ብቕጽበት ሰደደትሉ።
“ኣሃሃ…” ዝብል ምስ ናይ ሰሓቕ ምልክቱ ገይሩ ሰደደላ። ቀጺሉ፡ “ሰሓቐይ ከምዚ ናይ ቈልዓ ሰሓቕ ገይርኪ ውሰድዮ፡” መለአ።
“ከመይ ትኸውን፧ እውይ እንቋዕ ኣይትርኢ ን..ፍ..ቕ’የ ኣቢለካ ዘለኹ።”
“ከመይ ኢኺ ናፊቕክኒ ዘለኺ፧”
“ኣብ ግዜ ጸሓይ እሞ ከኣ ኣብ በረኻ ነዊሕ ዝተጓዕዘ ሰብ፡ መልሓሱ ደሪቑ፡ ከንፈሩ ነቒጹ፡ ጐሮሮኡ ቃዕ ቀራዕ ዝበሎ ንማይ ገይሩ ከም ዝናፍቖ’የ ናፊቐካ ዘለኹ። ንስኻኸ፧”
“ኣነስ መልእኽትኺ ምስ ጸንሓኒ ‘መን ደኣ እያ ሻህራዛድ፧’ ኢለ ሓሲበ፡ ክሳደይ ንላዕሊ ኣንቃዕሪረ ንሰማይ እናጠመትኩ ክዝክር ፈቲነ፡ ድሕሪ ነዊሕ ግዜ ግን ትዝ ኢልክኒ።”
“….” ነጠብጣብ ገይራ ሰደደትሉ።
“እንታይ ማለት’ዩ፧”
“ኮርነፍ ኢለ ኣለኹ ማለት’ዩ። እንተ ዘይኣቀባጢርካለይ ከኣ ኣይክጽሕፈልካን እየ።”
“ኣብ መዓልቲ ዘይኰነ፡ ኣብ ሰሰዓት ክትረኽቦ እትደሊ ሰብ ንሽዱሽተ ወርሒ ኣበይ ከም ዘሎ ከይፈለጥካ ሽርብ እንተ ኢሉካ ካብ ምሒር ምህራፉን ምንፋቑን ዝተላዕለ እቲ ናፊቐካ ዝብል ቃል ስለ ዝንእሰካ ኢኻ ናብ ከምኡ እትኸዪድ።”
“ሕራይ… እቲ ማዕቀብ ተላዒሉልካ ኣሎ። ከመይከ ኣለኻ፧”
“….” ንሱ’ውን ነጠብጣብ ሰደደላ።
“ኣሃሃ… ንስኻ’ውን ብግደኻዶ ኮሪኻ፧ ከቀባጥረልካ’የ በል። ሓንቲ ወረጃ ኣደ ኣላ’ሞ ንበል፡ ሕጻን ወዳ ኣብ ደገ ክጻወት ጸኒሑ እናበኸየ መጺኡዋ ኣሎ – ገለኦም ሃሪሞሞ። እታ ኣደ ከኣ ምስ ንፋጡ እንከሎ ስዕም ኣቢላ… ንዓሞ ኢላ ርእሱ እናሓኸኸት ብኽያቱ ከም እተረስዖ፡ ኣነ’ውን ከምኡ ገይረ ከም ዘረሳዕኩኻ ውሰዶ።”
“ኦ! ኦ! ገለ ሓይሊ ዝረኸብኪ እኺ እትመስሊ፧! እዚ ዝጠፋእክዮ ኣዋርሕ ኣበይ ዲኺ ኣሕሊፍኪዮ፧”
“ገይሸ ነይረ – ኣርሒቐ”
“ናበይ፧ – ምስጢር እንተ ዘይኰይኑ…”
“ናብ ኣስመራ።”
“ካብ ኣስመራ ናብ ኣስመራ ገይሽኪ – እሞ ከኣ ኣርሒቕኪ፧ ከመይ ማለት’ዩ፧”
“ኣስመራ ዝበሃል መቸም እቲ ገዛውቲ፡ ጐደናታት… ኣይኰነን። ንዓይ ዝርኣየንስ እኳ ደኣ ካልእ’ዩ – እቲ ወጅሂ ዕላላት፡ ፍሽኽታ ኰነ ጽዋገ ድምጽታት፡ ኣተሓሳስባታት፡ ዕዳጋታት ወዘተ እዩ። ካብዚ ኵሉ ከኣ‘የ ገይሸ ነይረ። ኣብቲ ጐደናታት ግን ነይረ እየ።”
“ሰኣሊት ነይርኪ እንተ ትዀኒስ ከምዞም ኣስመራ ንስእል ኣለና እናበሉ ገዛውቲ፡ ማካዪን… ዝስእሉ ዘይኰነስ፡ ኣተሓሳስባታት፡ ትጽቢታት፡ ተስፋታት፡ ናፍቘታት… ምሰኣልኪ። ብዝዀነ፡ እሞ ከመይ ነበረ መገሻ፧ ሕጂኸ መጺእኪ ዲኺ፧”
“እወ – ሓድሽ ዓመት ንምብዓል መጺአ ኣለኹ። መልእኽቲ ናይ ሓድሽ ዓመት እንተ ኣልዩካ’ውን ክቕበለካ እኽእል’የ።”
“ቅድሚ ክልተ ዓመት ከምዚ እዋን፡ እታ መጀመርታ ጽሒፍኪ ዝሰደድክለይ ብድሕሪኡ መላለዪት ዝዀነትና ትዝክርያ ድኺ፧”
“ኣይዝክራን።”
“’ከትከት ዝብል ዝሑል ማይ ገይረ ክግጭበካ’የ እሞ ክትበራበር ኢኻ – እዚ ናይ ሓድሽ ዓመት ትምኒተይ ንዓኻ እዩ’ እያ ትብል ነይራ። ኣነ ከኣ ሎሚ ንብዙሓት ‘ካብ ኣናሎግ ናብ ድጂታል እትሰጋገሩሉ ዓመት ይግበረልኩም’ ዝብል እየ ዝልእከሎም ዘለኹ።”
“ከመይ ማለትካ’ዩ ኣናሎግን ድጂታልን፧”
“ብመጀመርታ ብኣብነት ገይረ እቲ ቴክኒካዊ ኣምሩ ክነግረኪ። ብቕልል ዝበለ ኣገላልጻ ‘ኣናሎግ’ ሰዓትን ‘ድጂታል’ ሰዓትን ክንወስድ ንኽእል። ኣናሎግ ሰዓት፡ ግዜ ንምምልካት ክልተ ወይ ሰለስተ ዘንጊ ኣሎዋ – ናይ ሰዓት፡ ደቒቕን ካልኢትን። ነቲ ዘንጊ ብዝተፈላለየ ፍጥነት ዘዙሮ ዲናሞ ኣሎዎ። ኵሉ እቲ ምንቅስቓስ ከኣ መካኒካዊ’ዩ። ድጂታል ሰዓት ብኣንጻሩ ዝንቀሳቐስ መካኒካዊ ኣካል የብሉን። እቲ ግዜ ብቝጽሪ 4፡05 ዝብል’ዩ ዝርአ። ድጂታል ሰዓት ነቲ ካልኢት’ውን ከይተረፈ ብልክዕ’ዩ ዝነግር። ብተወሳኺ፡ ካልኵሌተር፡ ተርሞሜተር፡ ብሶላ ወዘተ. ምስኡ ክህሉ ይኽእል። ካብ ኢንተርነት ዝደለኻዮ ነገራት ከተዕርቐለን ዘኽእላ ድጂታል ሰዓት’ውን ኣሎዋ። ኣብ ብዙሕ ኤለክትሮኒካዊ ነገራት ኣናሎግን ድጂታልን ዝብል ቃል ዝውቱር እዩ – ኣናሎግ ሬድዮ፡ ድጂታል ሬድዮ፡ ኣናሎግ ካሜራ፡ ድጂታል ካሜራ፡ ኣናሎግ ኤዲቲን፡ ድጂታል ኤዲቲን… ኣሎ። ኮታ ኣብ ኣናሎግ ካብ ኣስመራ ናብ ሰንዓፈ ገለ ነገር ከተብጽሕ እንተ ደሊኻ ብኣካል ማለት ብእግርኻ ወይ ብማኪና ክትጓዓዞ ኣለካ። ኣብ ድጂታል ግን ኣብ ኣስመራ እንከለኻ ነቲ መልእኽቲ ክትሰዶ ወይ ክትቅበሎ ትኽእል ኢኻ። ተረዲኡኪዶ፧”
“እሞ ሕጂ ምስ ሓድሽ ዓመት ከመይ ገይርካ ኢኻ ተተሓሕዞ ዘለኻ፧”
“ቅድመኡ ግና ጠባያት ኣናሎግን ድጂታልን ክዝርዝረልኪ።”
“ሕራይ ቀጽል።”
“ኣናሎግ መሳርሒ፡ ነቲ ነገር ከም ዘለዎ ተሰኪሙ’ዩ ናብ ካልእ ዘሕልፎ። ንኣብነት፡ ኣብ ኣናሎግ ቲቪ ነቲ ምስሊ ብስእሊ እዩ ዝሕዞ። ሓንቲ ኣካዪዳ ጥራሕ’ዩ ከኣ ዝፈልጥ፡ ናይ ምምሕያሽ’ምበር ናይ ምልዋጥ ባህሪ የብሉን። ሓደ መኣዝናዊ (ሊንያር) ስለ ዝዀነ፡ ካብ ሓደ ናብ ካልእ ክሰጋገር ግዜ ይበልዕ። ብዙሕ መገድታት ስለ ዘይብሉ ናይ ምትዕጽጻፍ ግብሩ ትሑት’ዩ። ምንቅስቓሱ መካኒካዊ ብምዃኑ ብዙሕ ሓይሊ ወይ ጕልበት’ዩ ዝሓተካ። ዝበዝሕ፡ በታ ኣቐዲሙ ዝዀና ወይ ዝተሞኰራ’ዩ ዝሰርሕ። ብኣናሎግ ዝተሳእለ ስእሊ ተደጋጊሙ ክቕዳሕ እንከሎ ብቕዓቱ እናጎጐደለ ይመጽእ። ሓንቲ መስመር ስለ ዝኽተል ምስ ካልእ ዝምድና የብሉን – ‘ኔት ዎርክድ’ ኣይኰነን።”
“ድጂታልከ፧”
“ድጂታል ኣሰራርሓኡ መካኒካዊ ስለ ዘይኰነ ምስ ብዙሕ ዝምድና ኣሎዎ። ኣብ ሓደ እዋን ድማ ሓያሎ ዕዮታት ክዓምም ይኽእል። ድጂታል ሓጺር ኣገባብ ምስ ደለየ እዩ። ብዙሕ ክሕለፍ ዘሎዎ መስርሕ የብሉን። ንኣብነት፡ ኣብ ድጂታል ካሜራ ከም ኣናሎግ ካሜራ ፊልምታት ምሓዝ፡ ምጽላም፡ ብርሃን ከይኣትወካ ምጥንቃቕ፡ ምሕታም… ኣየድልየካን። ስእል ውዒልካ ጥራሕካ እትተርፈሉ’ውን ኣሎ። ኣብ ድጂታል ካሜራ ግን መኸዘኒ ካርድታት እናእቶኻ ብዙሕ ኣሳእል ከተልዕል ትኽእል። ኣብ ኣናሎግ ፎቶግራፊ ምስ ተሓጸበ ኢኻ ትፈልጦ። ኣብ ድጂታል ካሜራ ግና እናሰኣልካዮ እንከለኻ ትርእዮ፡ ምስ ሰኣልካ’ውን ናብ ኮምፒዩተርካ ብምዕራቕ ብዝቐለለ መገዲ ክትክዝኖ ትኽእል። እቲ ብዙሕ ወጻኢታት ዝሓትት፡ ግዜ ዝወስድ… ዝነበረ ነበረያ ነበረ ክኸውን እንታይ ተሪፉዎ። ኣብቲ ድጂታል ካሜራ ምንቕናቕ ዝጻረር፡ ሕብርታት ክቐያዪር… ዘኽእል ሜላ’ውን ኣሎዎ። ድጂታል ብሓደ መገዲ ጥራሕ ኣይኰነን ዝኸይድ። ድጂታል ሃልኪ ግዜ፡ ጕልበት የብሉን። ነቲ ነገር ብኮድ ስለ ዝሕዞ ቦታ ንእሽቶ’ዩ። ኣናሎግ ግን ገዚፍ’ዩ…”
“ጽናሕ ከቋርጸካ! ከምዚ ኣብ ክፍሊ ዘለኹዶ መሲሉካ ሓቀይ፧”
“እወ! ኢድኪ ሓዚ፡ ቍሊሕ ምሊሕ ከኣ ኣይትበሊ፡ ሰጥ ኢልኪ ተማሃሪ። ኣነ እናመሃርኩ ፍሕትሕት ዝብል ኣይፈቱን’የ…”
“ግና እዛ ዘላ ሕጂ ዓለም ኣናሎግዶ ትመስለካ ድጂታል፧”
“ኣናሎግ ይበዝሑዋ ይመስለኒ ካብ ድጂታል። መጻኢ ግን ብርግጽ ኣብ ኢድ ድጂታል እዩ። ሕጂ ንስኺ ናይ ትማሊ ድኺ ናይ ጽባሕ፧ ኵሉ ነገራት ድጂታል እናዀነ’ዩ ዝመጽእ ዘሎ። ቀደም ሓንቲ ንእሽቶ ሓበሬታ ናብ ሓደ ቦታ ንኸብጽሑዋ ነዊሕ ይጓዓዙ ነይሮም፡ ኣህላኺ እዩ። ምምሃዝ ተሽከርከርትን ነፈርቲን ነዚ ብኸፊሉ ክፈትሖ ክኢሉ። ብፍላይ ንመልእኽቲ፡ ኣናሎግ ተለፎን ዝሰለጠ መተሓላለፊ ኰይኑ ጸኒሑ። ኣብዚ ግዜ’ዚ ከኣ ብድጂታል ኰይኑ፡ ብሞባይል ኣብ ዝዀነ ይኹን ቦታ ኴንካ ሓበሬታ ክትህብን ክትቅበልን ትኽእል። ብኡ መንጽር ከኣ ዝሃልኽ ዝነበረ ጕልበት፡ ግዜ፡ ጸጋታት… ክጐድል እዩ። ቅድሚ ሓጺር ዓመታት፡ እዋናዊ ዜና ዝበሃል ናይ ትማሊን ቅድመኡን’ዩ ነይሩ። እተን ራድዮታት’ውን ኣናሎግ ስለ ዝዀና ንጹርነት ኣይነበረንን። ኣብዚ ግዜ’ዚ ግና ድጂታል ራድዮ ንጹር’ዩ። ኣብ ደደቒቕ ከኣ እዋናዊ ዜና ክትከታተሊ ትኽእሊ። ድጂታል ራድዮ እትህበኪ ኣማራጺታት እምብዛ ብዙሕ’ዩ። ኢንተርነት’ውን ርኣዪዮ በጺሑዎ ዘሎ – እንታይ ዘይትረክብ ኣብኡ። ኣነ ንኣኺ ብገጽኪ ኣይፈልጠክን’የ ግን ከኣ ብኤለክትሮኒክ ሜድያ ነዕልል ኣለና። ዝዀነ ነገር ክትሽምቲ እንተ ደሊኺ’ውን ኣብ ገዛኺ ኴንኪ ክትጠልቢ ትኽእሊ ኢኺ። ናይ መጽሓፍከ ሰሚዕኪዶ፧”
“እንታይ’ዩ፧ ኣይስማዕኩን።”
“ኣብ ወረቐት ዝሕተም ዝነበረ መጻሕፍቲ ብኤለክትሮንያዊ መጽሓፍቲ ክትካእ ይጅምር ኣሎ። ኣብዚ ሓጺር እዋን ኩባንያ ሶኒ ብዙሕ መጻሕፍቲ ዝሕዝ ኤለክትሮንያዊ መጽሓፍ ንዕዳጋ ቀሪቦም ኣለዉ። ኣብዚ መዋእለ ድጂታል፡ 1000 መጽሓፍቲ፡ ፊልምታት፡ ደርፊታት… ኣብ ኢድኪ ሒዝኪ ክትከዲ ትኽእሊ ኢኺ። እቲ ‘ዓለምለኻዊ ቤት-ንባብ’ እናተባህለ ብብዙሓት ዝሕለም ዝነበረ ድማ ክውን እናዀነ ይመጽእ ኣሎ – ድጂታል ቤት-ንባብ። ደረስቲ ናብ ቤት-ማሕተማት ዝኸድሉ እዋን ነዊሕ ዝኸውን ኣይመስለንን።”
“ገሪሙኒ ኣሎ፧!”
“እንታይ፧”
“ናይ ድጂታል ሰባኺ ኴንካ ጸኒሕካኒ፡ ወዲ-መዛምርቲ እንድዩ ዝበሃል ነይሩ፡ ጓል-መዛምርቲ ክዀነልካ እየ።”
“ሃሃሃ… ሕጂ ንስኺ ኣናሎግ ድኺ ድጂታል፧”
“ንሰባትከ ከምቶም ንብረታት ኣናሎግን ድጂታል እናበልካ ትገልጾም ዲኻ፧”
“ኢሂናይ ደኣ! ቀንዲ ሰባት እምበር። ዘይሰባት’ዮም ሰሪሖሞ።”
“ንስኻ ብኸመይ ኢኻ እትገልጾም’ሞ ሓብረኒ፡ ሽዑ ኣነ ኣበይ ከም ዝምደብ ክነግረካ።”
“እቲ ከምቲ፡ እዚ ከምዚ ምባል እኳ ኣይብርሃንን’ዩ። ከም ኣተሓሳስባ ግን ኣናሎጋዊ ኣተሓሳስባን ድጂታላዊ ኣተሓሳስባን እናበልና ከነዕልል ንኽእል እመስለኒ።”
“ሃየ በል…”
“ካልእ እኮ ኣይኰነን። ኣነባብራ እናተቐየረ ኣብ ዝመጽኣሉ እዋን፡ እቶም ኣብ ህይወት ዘለዉ ነገራት ብመንጽሩ’ዮም ዝቕየሩ። ዝዀነ ዝህንድስ፡ ዝምህዝ… ሰብ ኣብ ግምት ዘእቱዎ ነጥብታት ኣሎዎ። ኵሉ ሳዕ ዝቐለለን ዝሓሸን መገዲ’ዩ ዘናዲ። ድጂታል ከኣ ከም መቐጸልታ ናቱ እዩ መጺኡ። ነናቱ ግዜን መዓላን ግን ኣሎዎ። ንኣብነት፡ ኤለክትሮንያዊ መጽሓፍ መጺኡ ማለት ኣብ ወረቐት ዝሕተም መጽሓፍ ጠፊኡ ማለት ኣይኰነን። ብሽክለታ ቅድሚ መኪና’ያ ተማሂዛ። ጸኒሓ ከኣ ካብኣ እትቕልጥፍን እትምችእን መኪና ተማሂዛ። ይኹን’ምበር፡ ምምሃዝ መኪና ንብሽክለታ ከጥፍኣ ኣይከኣለን። ብኸምዚ ክረአ ዘሎዎ እመስለኒ።”
“እቲ ኣኖሎግ ኣተሓሳስባን ድጂታል ኣተሓሳስባን ዝበልካዮ ቀጽሎ…”
“ኣኖሎግ ሓንሳብ ምስ ቈመ ብሓደ መገዲ’ዩ ዝኸይድ። ኣናሎጋዊ ኣተሓሳስባ ዘሎዎም ሰባት ከኣ ነታ ዝፈለጡዋ፡ ሰባት ከይምንጥሉዎም ስለ ዝሰግኡ ፍልጠቶም ዝሓብኡ’ዮም። ‘ኔት ዎርክድ’ ስለ ዘይኰኑ ድማ ምክፍፋል ስራሕ የብሎምን። ኮታ ንዝዓዪዎ ስራሕ፡ ንዝነብሩዎ ህይወት ብኣህላኺ፡ ግዜ ወሳዲ፡ ዘይተለዋጢ መገዲ ዘካዪዱዎ ኣናሎጋዊ ኣተሓሳስባ ዘሎዎም’ዮም ክብል እኽእል። ኣብ ድጂታላዊ ኣተሓሳስባ ግና፡ እቲ ቴክኖሎጂውን ቀልጢፉ ስለ ዝቕየር፡ እቶም ሰባት’ውን ነብሶም ነንዕለት እናኣማዕበሉ ናብ ሓድሽ ነገር ዝኸዱ’ዮም። ኣህላኺ ኣገባብ ነጺጎም ዝሓሸን ዝቐለለን መገዲ ዘናድዩ’ዮም። ‘ከምዚ ዘይተገብረ!’ እናበሉ ምኒን ክብሉ ዝውዕሉ ዘይኰኑስ ፍታሕ ዘናድዩ’ዮም። ኣብ ድጂታላዊ ዓለም ፍልጠት ምሕባእ ዝበሃል የሎን። ምኽንያቱ፡ እቲ ስነ-ኪነት ድዩ ህይወት እናተወንጨፈ’ዩ ዝኸይድ – ገና ፍልጠትካ እናሓባእካ እንከለኻ ሓዲግካ ክኸይድ’ዩ። እዚ ኣናሎግን ድጂታልን ዝበሃል ዘሎ ኣብ ነብስና፡ ስራሕና፡ ስድራና፡ ትካላትና… ኣእቲና ክንርእዮ ንኽእል ኢና። እንምነዮ እንታይ’ዩ፧ ‘ሓድሽ ሜላ፡ ጥበብ… የድልየና’ሎ’ ዲና ንብል ወይስ ‘ተመኵሮ ይኣክል’ዩ’ በሃልቲ ኢና፧ እቶም ድጂታላዊ ኣተሓሳስባ ዘሎዎም፡ ተመኵሮ በዓቲ ዕቝባኦም ኣይኰነን። ኣብዛ ካብ ዕለት ናብ ዕለት እናተለወጠት እትሕንበብ ዘላ ዓለም ንድሕሪት ግልጽ ክብሉ ግዜ የብሎምን። ውው….!! ብዙሕዶ ተዛሪበ ሓቀይ… ይቕረታ! ተዛረቢ ንስኺ ሕጂ – ኣናሎግ ድኺ ድጂታል፧”
“ድጂታል ኰይነ እስመዓኒ። ምናልባት ኮምፒዩተር ገይርካ እንተ ርኢኻኒ ፔንቱም-2 ወይ 3 ክኸውን ይኽእል’የ። እንድሕር ተቐዪረ ናብ ሓድሽ ኵነታት ክኣቱ’የ ኢለ ዝፈርሕ ኣይመስለንን። ሓድሽ ስነ-ጥበብ፡ ሓድሽ ኣነባብራ፡ ሓድሽ ኣሰሓሕቓ፡ ሓድሽ ኣለቓቕሳ ወዘተ እየ ዝደሊ። ካብ ዘይትፈልጦ መልኣኽ ትፈልጦ ሸይጣን ምባል ኣይብርሃንን’ዩ።”
“ደሓን ኣጆኺ ‘ሜሞሪ’ ወሲኽና ካብ ‘ፔንቱም – 2’ ናብ ‘ፔንቱም – 3’ ከነማሕዪሸኪ ኢና።”
“ኣሃሃ… ኣታ ግናይ! ስማዕንዶ፡ ሕጂ እዚ ዕላል ኰይኑ ድዩ ክተርፍ ዋላ ከተጽንዖ ኢኻ፧ ኣተሓሳስባና፡ ህይወትና፡ ስነ-ጥበብና፡ ኣተዓባብያ ደቅና፡ ቍጠባና፡ ትምህርትና… ኣናሎግ ዲዩ ድጂታል፧ እቲ ኣፈቓቕራናኸ፧… እናበልካ ክትሰብኽ ድኻ፧”
“ቈጸራ ኣኺላትኒ ኣላ። ኣብ ዝመጽእ ረቡዕ ግን ከነዕልለሉ ንኽእል ኢና ግዜ እንተ ወፊኺ…”
“ጠባይ እንተ ገይርካ ክውፈየልካ’ዩ። ሰላም ቅነ”
“ቻውውውው።”
-2-
ብዝተለምደ ምኻድ ናይ ኣኖሎግ ባህሪ’ዩ
ንጐደና ሓርነት ‘ከማዓልካ’ ክትብሎ እንከላ ኣጋ ግዜ’ዩ ነይሩ። ካብ ስራሕ ዝተፈደሰ፡ ዝተቛጸረ… ናብቲ ጐደና ይውሕዝ ነይሩ። ካብዚ ሰዓት’ዚ ንንዮ እቲ ጐደና ዳርጋ ኣብ ምሉእ ቍጽጽር መንእሰያት’ዩ ዝኣቱ። ግዜ ቈጸራኣ ኣኺሉ እኳ እንተ ነበረ ነቲ ሕብርታት፡ ምንቅስቓሳት፡ ጕያታትን ተስፋታትን ምስ ርኣየት ኣብቲ ዋሕዚ ክትኣቱ ኣይፈርሐትን፡ ህልውናኻ እተርእየሉ ጐደና’ዩ። ‘እንታይ ደኣ ጠፊእካ፧’ እንተ ተባሂልካ ‘ኣብዚ ጐደና ኣይተረኣኻን’ ማለት’ዩ። ሻህራዛድ ነቲ ዋሕዚ ጨዲዳ ናብ ቈጸራኣ ክትከይድ እንከላ “ወግዒ-ልቢ” ኣብ እትብል ድራማ በየነ ሃይለ እትደጋገም ግጥሚ ኣብ ኣእምሮኣ ቀባሕ በለታ’ሞ ታሕጓስ ተሰምዓ። ዓይና ሰም ኣቢላ ከኣ፡ “ኣንታ ውሕጅ ባህጊ ሩባ ናፍቖት/ ናይ ድሌት ስንጭሮ ጐደና ሓርነት፡” በለት። ድምጺ ኣውጺኣ ድያ ኢላቶ ዋላስ ብውሽጣ መቓልሕ ፈጢራ ርግጸኛ ኣይነበረትን።
ናብ ኢንተርነት ካፈ ኣትያ መዝገባ ከፈተት። መቋጽርታ ቀዲሙዋ ኣትዩ ይጽበያ ከም ዘሎ ምልክቱ ርኣየት። ተቐዳዲማ ከኣ፡ “ነዚ ጐደና እንድየ ክድጕዓሉ ጸኒሐ፡” ዝብል ጽሒፋ ሰደደትሉ።
“እንታይ ኢልኪ፧”
“ኣንታ ውሕጅ ባህጊ ሩባ ናፍቖት/ ናይ ድሌት ስንጭሮ ጐደና ሓርነት – ትዝክራ ትኸውን ኢኻ፧”
“እወ ዘኪረያ ኣለኹ። ግና ደጕዓ ድያ እታ ግጥሚ – መልቀስ ከይትኸውን፧”
“መልቀስ ኣይትመስለንን። ናይ ባህግን ናፍቆትን ስለ ዝዀነት ደጕዓ ትመስለኒ።”
“ኣብታ ድራማ፡ እቲ ሓሙሻይ መላለዪ ተዋስኦ ነዛ ጐደና ዝበላ ከኣ ኬፍ ትህበኒ እያ።”
“እስከ ኣዘክረኒ፧”
“ኵሉ ሻብ ጥሜትና ኢኺ…”
“መኒናኪ ኣይንፈልጥን፡” መልኣትሉ።
“ኵሉ ሻብ መኣዛና ኢኺ።”
“ሓቁ እኮ እዩ! ጥሜትና ስለ ዝዀነዶ ኣይኰንናን ኣማስያኡ ናብኡ እንውሕዝ ዘለና። ናይ ባህግና፡ ሕልምና፡ ፍቕርና፡ ናፍቖትናን ተስፋናን መድረኽ እኮ እዩ። ኣብ ካፈታታ ኮፍ ኢልና ካብ ዕላላት ዝተማሃርናዮ ምኣስ ውሑድ ኰይኑ – መዓስዶ መኒናዮ ኢና፧! እቲ ደራሲ ነቲ ደቀቕቲ ጽን ዝበሎ ድምጺታት ናብ ዓቢ ደወል ቀዪሩ፡ ባዕልኹም ቃጭሉዎ ኢሉ’ዩ ሓዲግልና ዘሎ።”
“ስምዒ’ባ እታ ድራማ ክትርአ እንከላ ኣብ ኣስመራ ነይርኪ ማለት እዩ – ርኢኽኒዶ ነይርኪ ሽዑ፧”
“እወ። ምስ ክልተ ኣወዳት ነይርካ ተዕልል – ኣብቲ ኣፍደገ ሲነማ ኣዝመራ።”
“ሰላም ደኣ ዘይበልክኒ ጓለይ ክንደይ ትሓስሚ!”
“ዝገርመካ በቲ ኣስካላ እናደየብኩ ትጥምተኒ ነይርካ፡ ሎሚስ ፈሊጥኒ ግዲ እዩ ኢለ ኣብዚ ውሽጠይ ገለ ተሰሚዑኒ ነይሩ።”
“ሓንቲ መዓልቲ ደኣ’ኮ ክረኽበኪ እየ። ብድሕሪኡ እንታይ ከም ዝገብር ፈሊጥኪዶ ኣሎኪ፧”
“ህ!”
“ከይትዳለውሉ ምእንቲ ሕጂ ኣይነግረኪን እየ።”
“ድጂታል ኣተሓሳስባ ዘሎዎ ሰብከ ዝሓሰቦ ይሓብእ ድዩ፧ ሕጂ ዝሓሰብካዮ ብልሓትከ ንመጻኢ ግዜ ክኸውን ከም ዝኽእል ከመይ ገይርካ ተረጋግጽ፧”
“ጨብ! ጨብ! ጨብ!”
“ኢሂ እንታይ ተረኽበ – ዝሓተትካኒ ሕቶ መኣስ መሊሰ ተጠቓዓለይ፧”
“ሕቶ ዝመለሰ ጥራሕ ድዩ ዝጣቕዓሉ፧ እዚ ናይ ኣናሎግን ድጂታልን ነገር ከም ዝተረድኣኪ ስለ ዝፈለጥኩ እየ ኣጣቒዐልኪ።”
“ኣብ ዝሓለፈ ዕላልና፡ እዚ ኣኖሎግን ድጂታል ዝብል ኣምር ኣብ ትምህርትና፡ ስነ-ጥበብና፡ ኣተዓባብያ ደቅና፡ ቍጠባና፡ ኣፈቓቕራና ወዘተ እናበልካ ከተጽንዖ ዲኻ ዋላስ ብዘረባ እዩ ክሓልፍ ኢለ ሓቲተካ ነይረ።”
“ንሓመድ ድጕሪ የውጽኦ ንዘረባ ድማ ዘረባ የምጽኦ – እትብል ምስላ ኣይትፈልጥያን ድኺ። ሓላፍነት እባ ኣይተኽብድለይ። ዕላል ዘምጽኦ እንዲና ኣዕሊልና…”
“እቲ ንእሽቶ ዝነበረ እንድዩ ዝዓቢ። ዝበዝሕ እዋን ዘረባ ዘረባ ኰይኑ’ዩ ዝተርፍ። እንተ ጽሒፍካዮ ግን ዘንብቦ ይበዝሕ። ካብቲ ንእሽቶ ሓሳብ ዓቢ ነገር ከውጽእ ዝኽእል ሰብ ድማ ኣይሰኣንን።”
“ንዓኺ’ሞ ከመይ ተራእዩኪ፧”
“ብዙሕ’ዩ ኣተሓሳሲቡኒ። ነታ ንእሽቶ ናይ ኣናሎግን ድጂታልን ዝተላዕለት ሓሳብ ኣብ ሓያሎ ነገራት እናእተኹ ክርእያ ፈቲነ። ትሰርሕ ከኣ ትመስለኒ። ሓድሽ ነገር እኮ ኣይኰነን። ነቲ መግለጺ እትስእነሉ ዝስመዓካ ወይ እትሓስቦ መሰከሚ እዩ ዝዀነካ። ድሮ’ኳ ነቶም ኣናሎግን ድጂታልን በብዕድመ ክርኣዩኒ ጀሚሮም፧”
“ከመይ፧”
“ዕድመ ኣብ ኣተሓሳስባ ዝፍለ እኳ እንተ ዘይኰነ፡ ብዙሕ እዋን ግን ኣብ ውሱን ደረት ዕድመ ዘለዉ ጽልዋታቶም ዝዛመድ ስለ ዝዀነ ዘመሳስሎም ኣሎ። እዚ ሕጂ ዝነግረካ ነቶም ኣብ ሓጹር ግዜ ዘይድረቱ ኣውጺእካ ክትርእዮ ኣለካ።”
“ሕራይ ቀጽሊ ጥራሕ።”
“ሓያሎ ኣብ መፋርቕ ሰላሳታት ዝሓዀሩ’ሞ ኣብ 90ታት ዝፍለጦም ዕድመ ዘሕለፉ መብዛሕቶም ኣብ ኣናሎግ ምመደብኩዎም። ምኽንያቱ፡ ከስተውዕለሎም እንከለኹ ዝቕየሩ ኣይኰኑን። ርእይቶታቶም ብርእሰ-ተኣማንነት ክገልጹ ኣይጐንፉንን። ካብታ ሒዝናያ ዝብሉዋ ተመኵሮ ከኣ ክወጽኡ ብዙሕ ኣይርእዮምን። ይረደኣዮም ኣይረደኣዮም ፍርሒ ንምልዋጥ ኣሎዎም። ኣብታ ዝለመዱዋ ተመሳሲልካ ምንባር ዝብል ርድኢት ኣሎዎም። ዝተወድኡ ዛንታ ኰይኖም ስለ ዝስምዑኒ ከኣ ጽሩያት ኣናሎግ’ዮም ምበልኩዎም።”
“ገለኦም ግን ኣለዉ ኣናሎግ እንከለዉ ናብ ድጂታል ክቕየሩ ዝጽዕሩ።”
“እወ። ነቲ ኣናሎግ ጥንጥን ኣቢሎም ናብቲ ሓድሽ ዓለም ድርግም ዝብሉ ኣለዉ። ግናኸ ኣዝዮም ውሑዳት’ዮም። ገለኦም ከኣ ዝበዝሐ ናይ ኣናሎግ ባህርያቶም ሒዞም ናብቲ ድጂታል ክኣትዉ ስለ ዝፍትኑ ደቂ ሞንጎ ኰይኖም ይተርፉ። ግና ንሶም ይሕሹ።”
“እቶም ጽሩያት ድጂታል እትብልዮምከ ኣየኖት ዕድመ’ዮም፧”
“እዚ’ውን ሓፈሻዊ’ዩ። ኣብዚ ክሊ ዕድመ ዘለዉ ኰይኖም ኣናሎጋዊ ኣተሓሳስባ ዘሎዎም ኣይሰኣኑን’ዮም። ብኣጠቓላሊ ግን ዝፍለጦም ዕድመ ድሕሪ 2000 ዝዀነ ጽሩያት ድጂታል’ዮም ምበልኩዎም። ንብዙሕ ነገሮም ክርእዮ እንከለኹ ፍሉይ ነገር ይርእየሎም’የ። ነቲ ግዜኦም ዝሃቦም ጸጋ ቴክኖሎጂ ተቋደስቱ’ዮም። ክመልኩዎ’ውን ግዜ ኣይወስደሎምን። ምልዋጦም ከኣ ቍልጡፍ እዩ። ንድሕሪት ግልጽ ኣይብሉን። ኣለኻዶ፧”
“እወ ኣለኹ ቀጽሊ።”
“ሓንቲ ጐረቤትና ቈልዓ ኣላ። ገለ መሳቱኣ መጺኦም ‘ንዕናይ ክዕሶ ንጻወት፧’ ኢሎማስ ኣብያቶም። ኣነ ከኣ ስቕ ኢለ ይርእያ ነይረ። ‘ንምንታይ ምስኦም ዘይትጻወቲ፧’ ምስ በልኩዋ ‘እንታይ ኣእተወኒ ዝደክም፡ ሓመድ ዝጽየቕን ዝወድቕን። እንተ ደልየ ኣብ ኮምፒዩተር ኩዕሶ ዘይጻወት’ ኢላትኒ። ግርም ኢሉኒ። እዚኣ ድጂታል ብዲጂታሉ እቲ ሓድሽ እያ። ነቲ ብኣካል ካብ ጸወታ ኵዕሶ እትረኽቦ ዕግበት ኣብ ኮምፒዩተር ተጻዊታ ክትረኽቦ ከም እትኽእል ዝኣመነት’ያ። ብኻልእ ኣዘራርባ ኵሉ ኣብ ኣእምሮ’ዩ ዘሎ በሃሊት’ያ። ከምቲ ኣብ ዝሓለፈ ዝበልካዮ ድጂታላዊ ኣተሓሳስባ ዘሎዎ ሰብ፡ ነነገራት ብቐሊል፡ ግዜን ዓቕምን ዘየህልኽ መገዲ’ዩ ክገብሮ ዝደሊ”
“ነቲ ኣኖሎግን ድጂታልን ኣብ ህይወትና፡ ነብስና፡ ስነ-ጥበብና፡ ቍጠባና፡ ትምህርትና፡ ስድራ-ቤትና ወዘተ. እናበልና ብኸምዚ ክትገልጽዮ ዝጸናሕኪ ክንርእዮ ንኽእል ኢና።”
“ንኣብነት፧”
“ንኣብነት ኣብ ስነ-ጽሑፍ እንተ ርኢናዮ፡ ‘ስነ-ጽሑፍና ኣናሎግ ድዩ ዘሎ ድጂታል፧’ ኢልና ክንሓትት ንኽእል ኢና። ዝበዝሕ እዋን ስነ-ጽሑፍና ንድሕሪት ግልጽ ምባል ዝፈቱ ኰይኑ’ዩ ዝስመዓኒ። እዚ ከኣ ቀንዲ ባህሪ ናይ ኣናሎግ’ዩ። ኣናሎግ ሓደ መገዲ’ዩ ዝኽተል። ዝበዝሕ ግዜ ልምዳዊ ወይ ያታዊ ኣገላልጻታት እንተ ተጠቂምና ስነ-ጽሑፍና ሓይሊ ዝረክብ’ዩ ዝመስለና ዘሎ። እቲ ኣብ መወዳእታ እንደልዮ ሓቂ ምስዓብ፡ ነብስና ምግላጽ፡ ጽባቐ ንምርኣይ ወዘተ. ክኸውን ይኽእል’ዩ። እቲ እንኽተሎ መገዲ ግን ነናትና ኣሎና። ግድን ድና ጽባቐ ጓለንስተይቲ ንምግላጽ ስና ጉራማይለ፡ ሒለል ክሳዳ፡ መዓንጣኣ ሰቲ ክንብል ዘሎና።”
“ምናልባት ግን ስምዒትና ንምግላጽ ተፈጥሮ ምስ እንጥቀም፡ ተፈጥሮ ምስ ግዜ ዘይቅየር ስለ ዝዀነ ዕምቈቱ ንወለዶታት ክሰጋገር ይኽእል’ዩ። ስምዒትና ይኹን ሓሳባትና ብምንጽጻር ምስ ተፈጥሮ እንተ ተገሊጹ ሓይሊ ይረክብ’ዩ። በቲ ሰብ ዝሰርሖ ገይርና ምስ እነነጻጽሮ ግን ዕምቈቱ ስእላዊ ዝኸውን ኣይመስለንን።”
“ክኸውን ይኽእል’ዩ። ነቲ ኣብ ውሽጥና ዘሎ ከነውጽኦ እንተዄንና ሜላ የድልየና’ዩ። ጸሓፋይ ድማ ብቓላት ገይሩ ውሽጡ ዝገልጽ’ዩ። ይኹን’ምበር፡ እቶም ቃላት ናቱ ክዀኑ ኣለዎም። ንሓደ ሓረስታይ መግለጺኡ እቶም ኣብ ከባቢኡ ዘለዉ’ዮም። እቲ ዛንታ ናይ ከተማ እንተዀይኑ ግን ክሳብ ክንድኡ ጸሓይ ብጎቦ እናተቐልቀለት፡ ኣግራብ ወዘተ. እናበልካ ምግላጽ ኣየድልን። እቲ ያታዊ ኣገላልጻ፡ ናይዚ ዘሎ ወለዶ ኣገላልጻ ዘይክኸውን ይኽእል’ዩ። እቲ ስእላዊ ኣዘራርባ ነዞም ናይ ሎሚ ትውልዲ ይርሕቆም ኣሎ። እቲ ቀዳም ‘ሓያል’ ንምባል ዝግለጽ ዝነበረ ነዚ ናይ ሎሚ ‘ዓሻ’ ከስምዖ ይኽእል’ዩ። ብዙሓት ገጠምቲ ይኹኑ ደረስቲ እቲ ባህላዊ ኣገላልጻታት ናይ ስነ-ጽሑፍ ቋንቋ ገይሮም ይርድኡዎ ስለ ዘለዉ ንህልው ስምዒታትናን ሓሳባትናን መግለጺ ስኢንና ሓፈሻዊ ዘረባ ክንዛረብ ንርአ ኣለና። ነቲ ኣቐዲምና ዝሰማዕናዮ ኢና መስርዕ እናቐያየርና ነቕርቦ ዘሎና። ግጥሚ ክሰምዕ እንከለኹ ግርም’ዩ ዝብለኒ። ኣብ ከተማ ዝዓበዩ ንኣሽቱ መንእሰያት ‘ሒለል ክሳዳ’ ወይ ካልእ ንኡ ዝመስል ክብሉ እንከለዉ፡ እቲ ሒለል መሸላ ይርኣዮምዶ ይህሉ፧ ዳህሲሶሞዶ ይፈልጡ ይዀኑ፧ እብል። ክበሃል ስለ ዝሰምዑዎ ድዮም ወይስ ብሓቂ ተመስጦኡ ኣሎዎም’ዩ ኢለ እሓትት። ኣነጺርና ዘይንፈልጦ ዘረባ ምዝራብ ንለምድ ዘሎና እመስለኒ። ነቶም ቃላት ድምጾም ኢና ንፈልጦም ዘለና’ምበር፡ ትርጕሞምን ዝህቡዎ ምስሊን ጽቡቕ ገይርና ንርድኦም ዘሎና ኣይመስለንን። ብዝተለምደ ምኻድ ከኣ ናይ ኣኖሎግ ባህሪ’ዩ። እቲ ድጂታል ጸሓፊ ግን ሓሳባቱን ስምዒታቱን ዝገልጸሉ ሓድሽ ብልሓት ዝደሊ እዩ። ዝጸሓፍ ዛዕባ ክምእርር ግድን ኣይኰነን እንዳ ስዋታታትን ኣብያተ ሜስን ክኸይድ ዘለዎ። እዚ ናይ ሕጂ ወለዶ ናቱ ህይወት ኣሎዎ። ህይወቱ ንምርዳእን ንምጽራብን ድማ ናቱ ስነ-ጽሑፍ’ዩ ዘድልዮ። ቃላትን ኣገላልጻታትን ስለ ዝሰኣንና ኢና ንነገራት ምርዳእ ንስእኖምን ህይወትና ምቕያር ንስእንን ዘለና። እቶም ድጂታላዊ ኣተሓሳስባ ዘሎዎም ጸሓፍቲ ሓድሽ ሜላ ተጠቂሞም ነዚ ዋግዋጎ’ዚ ቀደድ ኣቢሎም ንስምዒታትናን ሓሳባትናን መግለጺ ክህቡና ንሕና ከኣ ከነዕለብጥ ጸኒሕና ‘ሽምኩም ትረኸብ!’ ክንብሎም እየ ዝምነ።”
“ኣብ ቅብኣኸ፧”
“ተመሳሳሊ እዩ። ኣብ ዝበዝሕ ቅብኣታትና ተቐሚጦም ዘለዉ ባእታታት’ውን ባህላውያን ድዮም ወይስ ኣብዚ ህልው ህይወትና ዘለዉ ክርድኡና እንደልዮም እዮም፧ ኢልና ክንሓትት ንኽእል ኢና። ዝለመድናዮ ኣገባብ ናይ ምንኣድ ድፍኢት ክህልወና ይኽእል’ዩ። እንሕበኣሉ ግን ክኸውን የብሉን። እቲ ኣናሎጋዊ ቀባኢ ካንቫሱ ክዝርግሕ፡ ሕብርታት ክሓዋውስ፡ ሕብርታት ክጽየቕን ክሽትቶን ይርኣዮ ይኸውን። ካልእ ድጂታላዊ ኣተሓሳስባ ዘሎዎ ቀባኢ ከኣ ነቲ ኣብ ኮምፒዩተር ዘሎ ዘይውዳእ ገጻትን ሕብርታትን ገይሩ ዓለሙ ከርኢ ይኽእል’ዩ። ሕብሪ ተሳኢኑ፡ ካንቫስ ከቢሩኒ ምባል ኣየድልዮን። ብመንጽር ግዜን ዓቕሚ ንዋትን ኣህላኺ እዩ ብምባል ስምዒቱን ሓሳባቱን ዝገልጸሉ ሜድያ ኣብ ኮምፒዩተር ክረክብ ይኽእል’ዩ። እቲ ካንቫስ ምዝርጋሕ፡ ሕብርታታት ምድዋስ ዝለመደ ነቲ ድጂታላዊ ቅብኣ ኣይቅበሎን ይኸውን። ለውጢ ስለ ዝፈርሐ ድዩ፧ ስምዒትካ ይኹን ሓሳብካ ንምግላጽ እትጥቀመሉ ሜድያ የገድስ ድዩ፧ ብኸምዚ’የ ዝርእዮ…”
“ዝሓል! ዝሓል!”
“ኣሃሃ ውዕየ ድየ፧”
“ኣበይ ዘለኻ ኰይኑ ድዩ ክርኣየኒ ጸኒሑ ‘መስለካ – ህ! እሞ በለኒ፧”
“ህ!”
“ኣብቲ ናይ ካቴድራለ ኣስካላ ኴንካ ነቲ ዝሓልፍ ህዝቢ ኣተሓሳስባኹም ድጂታል ይኹን… እናበልካ ኣዒንትኻ ዓሚትካ ክትዛረብ ተራኢኻኒ።”
“እቲ ሰብከ እንታይ እናበለ ይርኣየኪ፧”
“ኣታ እንታይ’ዩ ዝብል ዘሎ፧ እንታይ’ዩኸ ኣናሎግዶ ድጂታል ኢልካ! እናበለ ክሓልፍ ይርኣየኒ። ንኣሽቱ ቈልዑ ግን እቲ ኣተዓማምታኻ፡ ምንቅስቓስ ኢድካን ጣዕሚ ድምጽኻን መሲጡዎም ኮፍ ኢሎም ክሰምዑኻ ይርኣዩኒ።”
“ኣነ ከኣ ንስኺ ክትርኣይኒ ይደሊ ኣለኹ – ተዛረቢ መድረኽ ገዲፈልኪ ኣለኹ።”
“ብዛዕባ እንታይ ክዛረብ፧”
“ኣናሎግን ድጂታል ኣብ ኣፈቓቕራና ከመይ ከም ዝርኣየኪ ዋላ ኣዕልልኒ።”
“ኣናሎግን ድጂታልን ኣወዳት ወይስ ኣዋልድ፧”
“ኣናሎግ’ዩ ወይ ድጂታል’ዩ እትብልዮም ኣወዳት ከመይ’ዮም፧”
“ኣናሎግ ኣወዳት ኣፈቓቕራኦም በቲ ኣቐዲሞም ዝርኣዩዎ ወይ ዝሰምዑዎ ኣገባብ’ዮም ዘፍቅሩ። ናቶም ዝዀነ ሓድሽ ኣገባብ ኣፈቓቕራ ኣየዘውትሩን’ዮም። ንደቂ-ኣንስትዮ’ውን በቲ ዝጸንሐ መገዲ’ዮም ዝርእዪወን። ድጂታል ወዲ ዝብሎ ምስ ግዜ ዝኸይድ፡ ድሩቕ ዘይኰነ፡ ቀሊል (ሲምፕል) ህይወት ዘሎዎ። ኣሚንካ ድላይካ ክትነግሮ እትኽእል፡ ኣብ ሓሳባቱ ሰዓሪ፡ ገዛኢን ተገዛኢን ህይወት ዘይፈልጥ፡ ኣብ ኣነባብራኡ መለሳ ዘሎዎ – ኵሉ ሳዕ ዝልወጥ፡ ጽኑዕ፡ ብነብሱ ዝተኣማመን… ድጂታል ኰይኑ ይርኣየኒ። ኮታ ዝዓቘረ ማይ ዘይኰነካ ዝውሕዝ ወዲ’ዩ ድጂታል ዝመስለኒ።”
“እቲ ባድላ ድግርም ኣቢሉ ዘረባኡ እናተቘጻጸረ ዝዛረብ ስጥም ዝበለ ወዲኸ፧”
“ኣሃሃ… ምናልባት ንሱ ክትነብረሉ ዘይኰነ ክትሰኣለሉ ጽቡቕ ክኸውን ይኽእል’ዩ። ንስኻኸ ድጂታል ጓል እትብላ ከመይ ትርኣየካ፧”
“ናታ ህይወት፡ ምስትምቓራትን ሓሳባትን ዘሎዋ፡ ኣብ ገዛ ክትዕጾ ዘይትደሊ፡ ናጽነት ዝስምዓ፡ ሓሳባታ ኮነ ስምዒታታ ክትገልጽ ዘይትፈርሕ፡ ንህይወታ ብመንጽር ባህጋ፡ ክትኰኖ እትደልዮ እትርእያ። ብሓጺሩ ናታ ሕልሚ፡ ምስትምቓርን ኣነባብራን ዘሎዋ ጓል ድጂታል ኰይና ትርኣየኒ።”
“ንኣብነት ከመይ፧ እቶም ምስትምቓር፡ ናታ ህይወትን ናጽነትን እትብሎም ዘለኻ ቃላት ብልክዕ እንታይ ማለትካ ኢኻ፧ ከምቲ ዝበልካዮ ሓፈሻዊ ዘረባ ዝዀና ዘለዋ ቃላት’የን።”
“ብልክዕ እንተ ዝፈልጦም’ሞ ሓንቲ ጽብቕቲ መጽሓፍ ክጽሕፍ ምኸኣልኩ ነይረ። ኣብዛ ዘላ ነጥቢ ግን ካብቲ ዝዕዘቦ’የ ዝገልጸልኪ ዘለኹ። ናታ ህይወት ወይ ናጽነት ማለት ፋሉልነት ማለተይ ኣይኰንኩን። ገለ ዝርእየን ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ህይወት ናይቲ ዝፈቱዎኦ ወዲ’የን ዝኣቱዋ – ዝፈተዎ ይፈትዋ፡ ዝጸልኦ ይጸልኣ። ከምዚ ጥርሑ ብርጭቆ ናይ ዝመላእካዮ ሕብሪ ዝሕዝ ንሰን’ውን ንናቶም ስምዒታትን ሓሳባትን ዘንጸባርቓ ኰይነን ይርኣያኒ። እዘን ድጂታል ዝብለን ግን ንኽልተኡ ፈላልየን ክርእያ ዓቕሚ ዘሎወን’የን። ዓለሞም ክረኣኣዩን ክከባበሩን’ምበር ክተዓማመጹ ኣይፍትኑንን። ደሓር ከኣ እዛ ህይወት እኮ ንእሽቶ ብያቲ ኣይኰነትን። ንናይ ነፍሲ-ወከፍና ዓለም ክትጸውር ትኽእል’ያ – ኣተሓሳስባና’ዩ ወሳኒ።”
“ክደርፈልካዶ እሞ ሓንቲ ደርፊ፧”
“ጽቡቕ።”
“ኣፋንዋና’የ ኣፋንዋና ከይመስየና፧”
“ሕደራ ክንላለ ሕደራ ክንላለ! – ምዃን ምሳኺ ኣበይዶ ተላሊና ኢና፡ ኣብ ገጻት ኮምፒዩተር እኳ ኢኺ ተሓቢእክኒ ዘለኺ።”
“ድጂታል እንዲኻ ግዲ! ድጂታል ንረቂቕ ነገራት’ምበር፡ ኣብ ሞንጎኡ ዘሎ ናይ ቦታ ይኹን ኣካል ርሕቀት ይርኣዮ ድዩ፧ ግና ነዛ ሕቶ ከይትምልሳ ሕጂ – ክኸይድ ቈጸራ ኣሎኒ።”
“ሕራይ – ረቡዕ ኣብ ቈጸራና – ቻውውውውውውው”
-3-
ድጂታላዊ ኣተሓሳስባ፡ ናትካ ኣሎካ ናተይ ድማ ኣሎኒ ዝብል እዩ
“ሕንቅል ሕንቅሊተይ፧”
“ሰናብ ሰናቢተይ።”
“ኣቦይ ጃዊ ሰለፉ ሃሪሙ ዘእዊ ፍለጠለይ፧”
ቈልዓ እንከሎ ይፈልጣ ከም ዝነበረ ትዝ ኢላቶ። ግና ምስ ቍልዕነቱ ብዙሕ ስለ ዝተረሓሓቐ ክዝክራ ኣይከኣለን’ሞ፡ “ተደረሪ” ዝብል ጽሒፉ ለኣኸላ።
“ብምንታይ፧”
“ብግዓት ጠስሚ”
“ኣይደልን!”
“ብምንታይ ደኣ ትደሊዪ፧”
“ብግዓት እንጣጢዕ።”
“ወይለይ! ጸዋሚት ዘይመሰልክኒ፧! ሕራይ በሊ ተደረሪ ብግዓት እንጣጢዕ! እንታይ እዩ፧”
“ንስኻ ኢኻ!”
“እዋእ! ኣሃሃ….” ኢሉ ናይ ሰሓቕ ምልክት ሓዊሱ ሰደደላ’ሞ፡ “ሰለፈይ ወይ ነብሰይ ባዕለይ ሃሪመ ድየ ዘእዊ ዘለኹ፧”
“ኣበይ እሞ ክትረኽቦ፧! ንነብሱ ባዕሉ ዝሃርም እኮ ኣብ ቀረባ ዝርከብ ኣይኰነን። ነብሱ ከይቀጽዕ፡ ምስሉ ከይርኢ… ፈሪሑ ዝሃድምዶ ኣይበዝሕን፧!”
“ከይተተንተነ እንከሎኸ መልሳ እንታይ’ዩ፧”
“ዓንዳፍ!”
“ኣሃሃ… በሊ ሕንቅል ሕንቅሊተይ፧”
“ሰናብ ሰናቢተይ።”
“ካብ ደው ምስ በለ ኮፍ ምስ በለ ዝነውሕ ፍለጥለይ፧”
“ከልቢ።”
“ክላእ! ኣይሰለጠንን – መሊስክያ። ከመይከ ቀኒኺ፧”
“ሓሪፍ ዲጂ።”
“እንታይ ማለትኪ እዩ፧”
“ድጂታል – ምቅብጣር ትፈቱ ድኻ፧”
“እምብዛ! ክሕንቅቕ ኬፍ’ዩ ዝህበኒ። ክሳዕ ሕጂ እንድየ ንማማ ዝዅርየላ ምእንቲ ከተቀባጥረለይ።”
“ይኣኽላ’ባ ኣደኻ ሎሚስ ንስኻ ኣሐንቅቃ። ካልእ እተሐንቅቐካ ርኸብ።”
“ንስኺ’ሞ ዘይተሐንቅቕኒ ከም በሽቃጥ ቈልዓ በሽቀጥቀጥ – ቀጥ ክብለልኪ።”
“ኣነ ደኣ’ሞ ጸፋፊዐ’ባ ሰጥ ከየብለካ።”
“ይኽደን! እሞ ኣናሎግ ጓል ዘይረክብ።”
“ኣናሎግን ድጂታልን እሞ ክገጣጠሙ ይኽእሉ ድዮም፧ ንዊንደውስ 95 ኮምፒዩተር ዊንደውስ 2000 እንተ ጽዒንካያ ምስካሙ ስኢና ዓጠጠጥ እያ እትብል።”
“ደሓን! ንምንታይ ትጥቀመላ እኮ እዩ ዝውስነካ። እታ ኮምፒዩተር ክጽሕፈላ ጥራሕ ተድልየኒ እንተዀነትከ፧”
“ኣታ ግናይ! ክትጽሕፉለን ኢልኩም ኢኹምኖ እትቐርቡወን ነዘን ኣዋልድ፧! ምእንቲ ድላይኩም ክትጽሕፉለን ድኹም ኣዝየን ዝንእሳኹም ሃሰው እትብሉ። እንታይ ኢኹምከ ክትጽሕፉለን፧ ‘ትፈትወካ ጥራሕ ትኹን’ምበር ባዕልኻ ቅርጺ ተትሕዛ!’ እናበልኩም ክትዛረቡ እንከለኹም እኮ ግርም’ዩ ዝብለኒ። ንፉዓት ጸረብቲ እንተ ትዀኑ’ኮ ኣይመዛረበን። ዓይነን ኣንቍርኩም፡ ልበን ኣውጺእኩም ኣብ ኢድኩም ብምሓዝ ብዓይንኹም ክርእያ ብልብኹም ክኸዳ ክትገብሩወን ስለ እትደልዩ ድኹም፧”
“ምሽ ሰለፉ ሃሪሙ ዘእዊ ዓንዳፍ ኢኻ ኢልክኒ። ሕጂ ከኣ ነብሰይ ሃሪመ (ነቒፈ) ኣለኹ። ድሓር ከኣ ድጂታል ወዲ ዓዓለምና ንርአአ፡ ዘዘለና ንወሃሃብ፡ ዘዘለና ገይርና ዓለማትና ነጸብቕ ዝብል’ዩ ኢልና ብኣምሆይ ምሽ ኣዕሊልና። ነቲ ኣብ ባህርና ዘሎ ገዛኢ ወይ መላኺ ድፍኢት ከነዕኑዎ ኣለና።”
“ብርግጽ! ድጂታላዊ ኣተሓሳስባ እኮ ነቲ ብልማድ ጥራሕ ዝግበር ኣናሎጋዊ ኣተሓሳስባ ሓዲጉ ናቱ መገዲ ዘናዲ እዩ። ናትካ ኣሎካ ናተይ ድማ ኣሎኒ፡ ግዜኻ ኣሎካ ግዜይ ከኣ ኣሎኒ ዝብል’ዩ።”
“ከምቲ ኣነ ነቲ ናትካ ዘኽብሮ ነቲ ናተይ ድማ ኣኽብሮ በሃሊ እዩ።”
“እወ! ስልጣነ ማለት’ኮ ንሱ እዩ። ንገለኦም ስልጣነ ክበሃል እንከሎ ቴክኖሎጂ እዩ ዝረኣዮም። ኣተሓሳስባ እዩ። ፍልልይ ዝኣምን፡ እዋኑንን እዋን ደቁን ነጻጺሉ ክርዳእ ዝኽእል፡ ከምቲ ናቱ ክኽበረሉ ዝደሊ ናይ ካልኦት ከኽብር ከም ዘሎዎ ዝፈልጥ’ዩ ስልጡን።”
“ዘረባ እባ ኣምጺእኪ ቴክኖሎጂ! ቴክኖሎጂ! እናበልና ብዙሕ እዋን ንዛረብን ክበሃል ንሰምዕን ኢና። ብልክዕ ግን እንታይ ማለት’ዩ፧ ከም’ቶም ከይፈለጥናዮም ክንዛረበሎም እንውዕል ዘሎና ኣምራት ከይከውን፧”
“ብኢድካ እናጻሕተርካ ክትሓርስ ጸኒሕካ ማሕረሻ እንተ ተጠቂምካ ቴክኖሎጂ ኣተኣታቲኻ ይበሃል። ጸኒሑ ከኣ እቲ ማሕረሻ ኣህላኺ ይኸውን’ሞ ድሑር ይኸውን። ካልእ ካብኡ ዝሓሸ እንተ ምሂዝካ ቴክኖሎጂ ይስመ። ሎሚ ቴክኖሎጂ ማለት ኮምፒዪተር ኰይኑ ዝስምዓና ኣለና። እዚ ኣናሎግን ድጂታልን እንብሎ ዘለና’ውን ምስ ኮምፒዪተር ኣይኰንናን ነተሓሕዞ ዘሎና። ኣተሓሳስባ እዩ። እቲ እናጻሕተረ ዝሓርስ ዝነበረ ለውጢ ከም ዘድልዮ ኣሚኑ ማሕረሻ ክጥቀም እንተ ጀሚሩ ድጂታል’ዩ ክንብሎ ንኽእል ኢና – ሓቀይዶ፧”
“እወ! ግና ነታ ቴክኖሎጂ እንታይ ማለት’ዩ እትብል ሕቶ ኣይመለስክያን፧”
“ክምልሰልካ ድኻ ትጽበ ዘለኻ፧”
“ኢሂናይ ደኣ!”
“ሕቶ’ምበር መልሲ ዘሎ’ኮ ኣይመስለንን – ምናልባት ኣብ ገለ ሸነኽ ናይ ስነ-ፍልጠት እንተ ሃልዩ እምበር። ዕላል ሕቶን መልስን ንምውህሃብ እንተ ዝኸውን ነይሩ ምዝራብ ምገደፍኩዎ ነይረ። እነዕልል ሓሳባትን ስምዒታትን ንምርዳእ እመስለኒ። ንስኻ ሕቶ ሓቲትካ፡ እቲ ኣነ ዝዛረቦ ግን መልሲ ኣይኰነን። ርድኢተይ እዩ። ነቲ ዝሓተትካኒ ከመይ ከም ዝርእዮ ዘንጸባርቕ’ዩ። እቶም ክምልሱ ዝደልዩ እኮ እዮም ዕላል ዝጽዪቑ፡ ከም ዝፈልጡ ክነግሩኻ ክብሉ ኣስተምህሮ ይቕዪሩዎ ወይ’ውን መደምደምታ ክህቡ ሒዅ ይብሉ።”
“ጸየቕቲ ዓጺድ ዕላልዶ ንበሎም – ንምህርቲ ዕላል ቆፎኡ ከይኣቱ ዝዀልፉ፧”
“ኣሃሃ….”
“ሕራይ በሊ… ነቲ ዝሓተትኩኺ ከመይ ኢኺ እትርእዪዮ፧”
“ቴክኖሎጂ እኩብ ኣተሓሳስባታት ኰይኑ’ዩ ዝርኣየኒ። በቲ ሓደ ወገን ከኣ ትዕዝብትና ኣብ ህይወት ኮነ ተፈጥሮ ከነመዓራርየሉ ዘኽኣለና’ዩ። ሰብ ዝበልዕን ቀልቀል ዝወጽእን ማሽን ዘይኰነ፡ ዓቢ ሓይሊ ምዃኑ ዘርኢ ምስክርነት’ዩ – ቴክኖሎጂ። ብጎቦ ቅልቅል ኣይትበል ሰይጣን ከይስሕበካ ዝብል ዝነበረ ሕብረተሰብ ሎሚ ስሕበት መሬት ምዃኑ ይፈልጥ’ዩ – ብሳላ ይስሓቕ ኒውተን። ትዕዝብቱ ኣተዓራርዪ ማለት’ዩ። ብኣዕዋፍ ዝቐንእ ለመም እናበለ ዝኸይድ ዝነበረ ወዲ-ሰብ ሎሚ ነፋሪቱ ሰሪሩ ናብ ድላዩ ክኸይድ ይኽእል ኣሎ…”
“ጽንሒ ከቋርጸኪ ሓደ ነገር ዘኪረ። ኣብታ ካብ 1941 ክሳብ 1951 እትሕተም ዝነበረት ‘ናይ ኤርትራ ሰሙናዊት ጋዜጣ’ እንተ ዘይተጋግየ ኣብ ናይ 1949 ሕታማት ዘንበብኩዋ እያ። ኣርእስቲ ናይታ ጽሕፍቲ ‘ያኢ ናብ ወርሒ ክብጽሓለይ’ እያ እትብል። ኣብቲ ግዜያት ናብ ወርሒ ክኸዱ ምድላዋት ይግበር ኣሎ ዝብል ዜና ምስ ተቓልሐ’ዮም ዝዀኑ ጽሒፎማ። እቲ ኣርእስቲ ‘ያኢ’ ኢሉ ስለ ዝጅምር ቃናኡ ናይ ባጫ እዩ። ‘ያኢ ንወርሒ ክብጽሓለይስ ንመገሻኦም ዝኾናቶም ማኪና ተሰናዲኣ ኣላ ይበሃለለይ…’ ዝብል ትሕዝቶ ከኣ ይርከቦ። ኣብ ኣተሓሳስባኦም ንወርሒ ክብጻሕ ኣይከኣልን’ዩ ዝብል ርድኢት ስለ ዝነበረ’ዮም ከምኡ ክብሉ ዝኸኣሉ። ይኹን’ምበር ድሕሪ 10 ዓመት ብ1959 ኣርምስትሮንግ ኣብ ወርሒ እግሩ ኣንቢሩ። ከምቲ ዝበልክዮ እቲ ቴክኖሎጂ ኰነ ሳይንስ ንዝነበረ ትዕዝብትና ኣዐርዪዎ ማለት’ዩ።”
“እቲ ‘ገንዘብ እንተ ኣልዩ ናብ ሰማይ መገዲ ኣሎ’ ዝብል ኣተሓሳስባኸ ቅድመኡዶ ነይሩ ይኸውን፧”
“ኣሃሃ… ገንዘብ ዘምልኹ ሕብረተሰብ’ዮም መሲሎሞ ዝዀኑ – ምስ ጽድቂ ብምትእስሳር።”
“ንሕና እኮ’ሞ ክንቅዪሮ ንኽእል ኢና።”
“እንታይ ኢልና፧”
“ናብ ጠፈር ዝኸዱ ገንዘብ ስለ ዘሎዎም ዘይኰነ ቅኑዕ ርድኢት ስለ ዘሕደሩ’ዩ። ነቲ ገንዘብ፡ ሓሳብ ዝብል ቀዪርና ‘ሓሳብ እንተሎ ናብ ሰማይ መገዲ ኣሎ’ ንበሎ። ነቲ ገንዘብ ዘምጽኦ’ውን ሓሳብ ስለ ዝዀነ። ንድኽነት ወይ ጸገም ዝወልዶ ድንቁርና ደኣ’ምበር ካልእ ኣይመስለንን።”
“ንደርፍታትና ዝወልዶ ዘሎኸ ድንቁርና ማለት ድዩ፧ ንህልው ደርፍታትና ብኣናሎጋዊን ድጂታላውን ኣተሓሳስባ ገይርካ ከመይ ትርእዮ፧”
“ገለ እዋን ፍርያት ስነ-ጥበብ ውጽኢት ድንቁርና ይኸውን’ዩ ’መስለኒ። ቅሓሮም ኣብ ደርፊ መሊኦም፡ ኣብ መጽሓፍ ጕሖፎም፡ ኣብ ካንቫስ ክዕዮም ዝህቡ ኣለዉ። ብኽፋእ ስለ ዘይኰነ ከኣ ሰኣን ንቕሓት’ዩ ዝመስለኒ። ከምቲ ቴክኖሎጂ ትዕዝብትና ከነማዓራሪ ሓጊዙና ዝበልናዮ። ነዞም ደረፍቲ ከኣ ትዕዝብቶም ዘመዓራሪ ኣተሓሳስባ ዘድልዮም ኰይኑ ይስመዓኒ። ኣብ ድራማ ‘ወግዒ-ልቢ’ ትሑት-ቃንዛ፡ ልዑል-ቃንዛ ዝብል ዝደጋገም ሓረግ ነይሩ። እቲ ትሑት-ቃንዛ ነቲ ንኣሽቱ ባህግታትና ዘዐግስ ጻውዒት ኰይኑ’ዩ ተራኣዩኒ።”
“ኣብነት፧”
“ሓደ ጠባይ’ውን ይገልጾ’ዩ – ተጠሊማ፡ ተፋቲሓ፡ ጡባ፡ ዓይና ወዘተ ዝብል’ዩ። ዓቢ ዘይኰነ ጻውዒት’ዩ። እቲ ልዑል-ቃንዛ ግን ዓቢ እዩ። ካብ ምህላው ናብ ምዃን ዘስግር’ዩ። ገፊሕ ሕልሚ፡ ምቖት ዝህብ ራእይ፡ ዘጠምቕ ፍቕርን ዘቕስን ሓቅን’ዩ”
“ምስዚ ዝድረፍ ዘሎ ብኸመይ ኢኻ ከተተሓሕዞ፧”
“ብዙሕ ካብዚ ሎሚ ዝድረፍ ዘሎ፡ ቃና ትሕተ ትሑት-ቃንዛ’ዩ። ንመንፈስና ዘድክም’ምበር ዘበርኽ ኣይመስለንን። ኣብ ቃልሲ ህይወት ኢዱ ናይ ዝሃበ’ዩ። እቲ ስነ-ጥበባዊ ድፍኢት ኣብ ሞንጎ ዕዳጋ ገጠምቲ፡ ዘየምቲ፡ መወልቲ፡ ዘርጋሕቲ ተጓዕጺጹ ዝጠፍእ ዘሎ ይመስለኒ። ናይ እንታይ ሂብካ እንታይ ትወስድ’ምበር እንታይ ክትብል ትደሊ ዝኸውን ዘሎ ኣይብልን። ‘ሰማዒ እንታይ’ዩ ዝደሊ ዘሎ፧’ ኢሎም ንዝሓተቱዎ ሕቶ፡ ሸቃጦ ግጥሚ፡ ሰፈይቲ ዜማ፡ መዝመዝቲ ጥበብ መወልቲ፡ ኣንባሃቝቲ ገንዘብ ዘርጋሕቲ ዝህሉዎም መልሲ፡ ንቃና ትሑት-ቃንዛ ዘቃልሕ’ዩ። ሰማዒ ከኣ ኣብቲ ኵሉ የሎን። ‘ድምጽኻ ኢና’ ዝብሉዎ ደረፍቲ ስኢኑ ይርከብ ኣሎ። እቶም ኣናሎጋዊ ኣተሓሳስባ ዘሎዎም ቀረጽቲ’ውን ኣሉታዊ ተራ ይጻወቱ’ዮም። ኣለኺዶ ‘ዛ ሓፍተይ፧”
“ኣለኹ ቀጽል…”
“ኣብዚ ሓጺር ዓመታት ዝሰማዕናየን ካሴታት እንተ ርኢናየን – ብኽያት እየን። ጽባሕ ክትርኣየካ እንተ ዘይክኢላ ንድሕሪት ኢኻ ግልጽ ክትብል ትጅምር። ንሎሚ ትስእና – ደሓን ክሓልፍ’ዩ ኢልካ ቃላት ምትዕሽሻው ትፍኑ። ምሕላፍ ደኣ ደቂስካስ ይሓልፍ እንድዩ። ከመይ ገይርና ንነቅሕ፡ ካብ ድቃስና ክንበራበር፡ ጽራይ ሓቅና ዝነግረና ኢና ንደሊ። ምጽዋር ዘይኰነ ምርዳእ’ዩ ዝምረጽ፡ ኵሉ ጸዊርካዮ ፍሽኽ ጥራሕ በል እናበልካ እንተ በኸኻ እንታይ ፋይዳ ኣሎዎ። ብፍላይ እዚ ተጻወርዮ… ኵሉ ሓላፋይ’ዩ ዝብል ቃና ኣይፍተወንን’ዩ። ድጂታላዊ ኣተሓሳስባ ናይ ዘይብሉ’ዩ። ምኒን ባህሪ ድጂታል ኣይኰነን። ካልእ’ውን ‘ገንዘብ ዘይብለይ ኰይነስ ገዲፍክኒ ኬድኪ’፡ ‘ብስእነተይ’. . . እናበሉ ዝበኽዩ ኣለዉ። ኣነስ እንቋዕ ገደፈቶም ኢለ’የ ዝሕጐስ። ከምቲ ዓንዳፍ ነብሶም ሃሪሞም ዝንቅዉ ኣይኰኑን። ንነብሶም ኣይርእዪዋን’ዮም – ኣነ እንድየ መኽሰብኪ ዝብሉ’ዮም። ‘ክሳራይ ኢኻ’ ኢላ’ያ ገዲፋቶም ትኸውን ኢለ እስሕቕ። ‘ሓቅኺ ኣነ ጨው ይፈርየልኪ ንስኺ ከኣ…’ ክንደይ’ሞ ኢለ ክዝርዝረልኪ እየ። ዕብይ ዝበለ ምስትምቓር፡ ሕልሚ፡ ባህጊ ኣብቲ ደርፊታት ኣይርኣየንን። ትዕዝብትታቶም ከተዓራርዩ ዘኽእሎም ጥበብ ክጐንፎም ጥራሕ’የ ክምነየሎም ዝኽእል። ደሓር ከኣ ከምቲ ዝበልክዮ እዚ መልሲ ናይ ሕቶኺ ኣይኰነን ‘ከምዚ ይመስለኒ’ እየ ዝብል ዘለኹ።”
“እ..ህ…ህ!!!”
“ኢሂ ደኣ፧”
“ተሰሚዑኒ።”
“ክደርፈልኪዶ’ሞ ናይ ድጂታል፧”
“ሕራይ።”
“ብኹታኺ ወለል በሊ/ ኣደዋየ ብኹታኺ ወለል።”
“እንታይ’ዩ እቲ ኩታ፧ እንታይ’ዩኸ እቲ ወለል፧”
“እቲ ኩታ፡ መንነት፡ እንታይነት፡ ንስኻ ምዃን ኰይኑ ይርኣየኒ። እቲ ወለል ምባል ድማ ዓንኬል ናብራ ወይ ህይወት ይመስለኒ። በቲ ሓደ ወገን ‘ኣብ ዘይዳስካ ወልል’ ዝበሃል ኣሎ። ብኹታኺ ወለል በሊ ክብል እንከሎ ከኣ ኣብ ዳስኪ፡ መንነትኪ፡ እንታይነትኪ ኰሪዕኺ፡ ንነብስኺ ተቐቢልኪ፡ ንስኺ መሲልኪ ወለል በሊ ገይረ’የ ዝርድኦ።”
“ዕልልልልልልልልል!!! – ዓሊለልካ ኣለኹ። እትዕልለልካ ምርካብ ቀሊል ኣይኰነን። ሓዝ በል ክደርፈልካ እየ. . .”
“ኣነ ድማ ከበሮ ክሃርመልኪ እየ።”
“ብትሕቲ ገዛና ጽሩይ ማይ ነቲዓየ/ ማእከል ኣደራሽና ፋኑስ ተወሊዓየ/ ሽባኻ ደንበና ጠጢዓየ ደሃይኩም ሰሚዓ።”
“ከምታ ዝሓተትክኒ – እንታይ’ዩ እቲ ማይ፡ ፋኑስ፡ ደሃይን ሽባኻን፧”
“ንዓይ ቀንዲ እታ ሽባኻ እያ እተቕንኣኒ። ክትሰምዖ እትብህጎ ድምጺ ምስ ሰምዐት’ያ ጠጢዓ። ኣቕኒኣትኒ። ክሰምዖ ዝህንጠዮ ብዙሕ ድምጽታት ኣሎኒ። ‘መዓስ ኰን ነቲ ናይ ብሓቂ ድምጺ ይሰምዖ እኸውን፧’ እናበልኩ እሓስብ’የ። ኣብ ውሽጠይ ኰይኑ ዘቕለልወኒ ስምዒታትን ሓሳባትን ኣሎ። ብልክዕ እንታይ እዩ’ውን ኣይፈልጦን እየ። እንሓንሳእ ሕሹኽ ኢሉኒ ህልም ይብል። ከምታ ሽባኻ ደሃይ ናይቲ ዘጠጥዓኒ እንተ ዝሰምዕ እብል። ብብዙሕ ካልእ’ውን ክትርእዮ ትኽእል ኢኻ። እታ ገዛ ተባሃጊት እያ – ማይ ዝነትዓ፡ ብርሃን ቀደድ ዝበለት፡ ዝበሃገቶ ድምጺ ሰሚዓ ዝጠጥዐት ሽባኻ ዝሓቘፈት’ያ። ኣብዘን ሰለስተ መስመራት፡ ማይ፡ ብርሃንን ቃልን’ዩ ተገሊጹ ዘሎ። ማይ ህይወት’ዩ። ብርሃን ከኣ ንቕሓት፡ ናጽነት ወዘተ. ክኸውን እንከሎ፡ ቃል ድማ ሓሳባት፡ ራእይ… እዩ። መጀመርታ ቃል ነበረ እንድዩ ዝብል ቅዱስ መጽሓፍ። ቃል’ዩ ሓይልና – እውን ኢሉና ገጣማይና ርእሶም ሃይለ። ፈለማ ሓሳባት ንፈጥር። ነቲ ሓሳባት ከኣ ናብ ዝጭበጥ ነገር ንቕዪሮ። እታ በረኸት መንግስትኣብ ዝገለጻ ገዛ ኣይትፍተወካን፧”
“ተባሃጊት’ያ። እታ ገዛ ኣነ እንተ ዝኸውን እንድየ ክብል ጸኒሐ።”
“ናይ ትሑት-ቃንዛ ቃና ስለ ዘይኰነ እቲ ብሓሳብካ ክትከዶ እትኽእል ደራቲ የብሉን። ብዙሕ ነገር ከም ዝርኣየካ ክገብር ይኽእል’ዩ። ድጂታል’ዩ – ከም ኣናሎግ ብሓደ መገዲ ጥራሕ ዝግለጽ ኣይኰነን።”
“ጠምየ ክኸይድ ክብለኪ ሓሲበስ ትሑት-ቃንዛ ተዘኪሩኒስ ስሒቐ።”
“ብዛዕባ ትሑት ቃንዛ ኣይትዛረብ ማለት ኣይመስለንን። ግናኸ ዓቐኑ ክኸውን ኣለዎ። ንእሽቶ ሓሳብ ክትሓስብ ግዜኻ ተባኽኖ እንተዄንካ ንእሽቶ ኴንካ ስለ እትተርፍ’ዩ።”
“ክሰርሕ ውዒለ እኽሊ ኣይለኸፍኩን ውዒለ ክኸይድ።”
“ሕራይ! ኣነ’ውን ገለ ዝንበብ ግጥምታት ኣብዚ ረኺበ ኣለኹ። ሰላም ቅነ።”
-4-
ከምቲ ንዓይ ዝደልዮ ንኻልኦት ከኣ የድልዮም’ዩ ምባል ጭውነት’ዩ
“ኣብ ክልተ ዝተረሓሓቓ ጎቦታት ኣለና ኢልና’ሞ ንሕሰብ፡ ዎ ዲጂ ውውው! ኢለ ኣድህየካ ኣለኹ።”
“እቲ ድምጽኺ ኣብ ሞንጎ ብንፋስ ተኸቲሩ ብምትራፉ ኣብዚ ዘለኹዎ ክበጽሓኒ ስለ ዘይከኣለ ኣይሰማዕኩኽን።”
“ሓዝ በል!”
“ጨቢጠ ኣለኹ።”
“ድ….ጂ…ታ..ል እንድየ ዝብለካ ዘለኹ ውውው…! ሕደግ እተን በላዕቲ እዝንኻ ካብቲ ሕዛእቲ ምለሰን’የ ዝብለካ ውው…..!!”
“ዎው! ዘራዒት ድማ ኢኺ ኴንኪ።”
“እሂናይ ደኣ!”
“ካብ ምንታይ እኺኸ ትዘርዒ፧”
“ካብ ዘይመኣድኻ ምብላዕ፣ ካብ ኣብ ዘይመድረኽካ ምውድኽዳኽ፣ ካብ ከይተጸዋዕኻ ኣቤት ምባል፣ ካብ ኣብ ግራት ንጹሃን ፍርሒ ምዝራእ… ብዙሕ’ዩ ክንደይ ኢልካ’ዩ’ሞ ዘርዚርካ ክውዳእ።”
“ሕዛእቲ ይፍተወኪ ድዩ፧”
“እታ ቃል ካብ ምንታይ ምዃና ኣይፈልጥን ክትምቅረኒ ጉድ’ያ። ሕዛእቲ፡ ሃብቲ ዓዲ እዩ። ሕዛእቲ ሓሳባት፡ ሕዛእቲ ፈጠራ፡ ሕዛእቲ ግጥሚ፡ ሕዛእቲ ፍቕሪ፡ ሕዛእቲ ራእይ ወዘተ. እናበልና ኣብ ኵሉ ዘሪእና ክንኵስኩሶ ንኽእል ኢና።”
“ዘርዓይ’ውን ከድሊ ማለት’ዩ። መንከ’ዩ ክኸውን፧”
“ኣጸልሚቶም ሕዛእቲ ዝኣትዉ ኵሉ ግዜ ኣይሰኣኑን ስለ ዝዀኑ ብብርሃን ምልኣት ጸሓይ ዝማሞቐ፡ ብፍቕሪ ዝተላዕጠጠ፡ ጽዕነት ጾር ዘየሰንፎ… ዘርዓይስ ግድን ከድሊ’ዩ። እቲ ዘርዓይ ሕልናና እንተ ዝኸውን ግን ክንደይ መጸበቐ።”
“በሊ ሓዚ ኣነ’ውን ከድሂየኪ እየ።”
“ኣበይ ኢና ዘለና።”
“ኣብ ዝሃለኺ ሃልዊ ብዘየገድስ።”
“ድጂታል ምዃነይ ምሽ ኣሚንክለይ ኢኺ፧”
“እወ።”
“እሞ መሳርሒኡ ንድጂታል እኮ ‘ሲግናል’ (ምልክት) ብኮድ ገይሩ ምስዳድ’ዩ። ከምዚ ናትኪ ‘ኦ! ዲጂ’ ኢልካ ብድምጺ መልእኽቲ ምስዳድ ኣይኰነን። ‘ሲግናል’ ዘይጨዶ ባሕሪን ዘይነድሎ እምባን የሎን።”
“ገለ ሓይሊ ዝረኸብካ ኢኻ ትመስል፡ በል እስከ ቀጽል – እቲ ‘ሲግናል’ ትብሎ ዘለኻ ጽቡቕ ገይርካ ፍተሎ’ሞ ዘማሙቐና እንተዀይኑ ኣሊምና ክንክደኖ ኢና።”
“እዚ ትዛረብዮ ዘለኺ ቋንቋ ኮድ’ዩ። ኣብዚ ዓለም ዘሎ ኵሉ ከኣ ይርድኦ ማለት ኣይኰነን። ምጽሓፍ’ውን ንባዕሉ ኮድ’ዩ። ኵለን ቋንቋታት ድማ ንድምጽታት ብመልክዕ ምልክታት ከስፍራ ይጽዕራ። ብግዜ ጥንቲ ነቲ ሕንጻጻት ብምስሊ ናይቲ ድምጺታት ከቐምጡዎ ይጽዕሩ ነይሮም። ‘ገዛ’ ክጽሕፉ እንተዀይኖም ገዛ ዝመስል ምስሊ የቐምጡ። በዚ እንተ ርኢናዮ ንወከፍ ቃል ናታ ምልክት ክህሉዋ ማለት’ዩ። ክትመሃሮ፡ ክትጽሕፎ ይኹን ከተንብቦ ክኸብድ’ዩ። ኣሽሓት ዝተፈላለየ ምልክታት ከተጽንዒ ክትግደዲ ኢኺ። ነዚ ንምፍታሕ ድማ ነቲ ቃል ናብ ዝተፈላለየ ክፋላት ድምጺ ብምምቕቓል ፊደላት ፈጢሮም። ኣብ ትግርኛ ንኣብነት 36 ፊደላት ኣለዉ። እቶም ብድምጺ ዝፈላለዩ ተደሚሮም ቃል ስለ ዝፈጥሩ ከኣ ንምጽንዖም፡ ምጽሓፎም ኰነ ምንባቦም ዝቐለለ ይገብሩዎ።”
“ከመይ ደኣ ናብ ትምህርቲ ቀዪርካ’ዮ። ወይስ ኣይርደኣን’ዩ እዚ ናይ ‘ሲግናል’ ሳይንስ ኢልካ ኢኻ ካብ ሀ – ሁ ጀሚርካ።”
“ስምዒ ጥራሕ ናብ ለ – ሉ ክቕጽል’የ።”
“እሺ መምህረይ!”
“ጽሕፈት ቅድሚ ምምሃዙ መልእኽቲ ብኸመይ የመሓላልፉ ኰን ነይሮም ይዀኑ ኢልኪ ሕሰቢ። ነብስኺ ናብቲ ግዜ’ቲ ምለስያ።”
“ከቢድ’ዩ።”
“እወ፡ ነዚ ሞባይል፡ ኢንተርነት ወዘተ. ዝለመደ ወለዶ ኣዝዩ ከቢድ’ዩ። ጽሕፈት ቅድሚ ምምሃዙ መልእኽተኛታት ሓያል ናይ ምዝካር ብቕዓት የድልዮም ነይሩ። ጽሕፈት ምስ ተማህዘ’ውን ነቲ መልእኽቲ ካብ ሓደ ቦታ ናብ ካልእ ቦታ ንኸብጽሑዎ ሓያል ዳንጋ የድልዮም።”
“ኣሃሃሃሃ….”
“እንታይ ኣስሒቑኪ፧”
“ዘረባኻ ዛንታ ናይቲ ውግእ ማራቶን ንኽነግር ናብ ኣቴንስ ብጉያ ዝኸደ መልእኽተኛ ኣዘኻኺሩኒ (ኣብ 490 ቅ.ል.ክ)”
“እምብዛ ስለ ዝጐየየ እቲ ዜና ድሕሪ ምብጽሑ’ኮ ሞይቱ እዩ። ማራቶን ዝተሰምየ ቅድድም ጕያ እግሪ ከም ዝመሃዘ ኣይፈለጠን።”
“እታ ዛንታኡ ደስ’ያ ትብለኒ። ኣብ ኦሊምፒክስ እታ ብርሃን ሽጉ ካብ ሓደ ናብ ካልእ እናሓለፈት ክትከይድ እንከላ ኣብ ውሽጠይ እትፈጥረለይ ስምዒት ዓቢ’ዩ። እታ ሓሳብ ናይ ዘርዓይ ኣብዚ’ውን ተድሊ ትኸውን’ያ።”
“ብኸመይ፧”
“ገለኦም ሰባት እታ ብርሃን ሽግ ኣብ ኢዶም ምስ በጽሐት ‘ንበይነይ ጥራሕ ክትኰነኒ’ ኢሎም ከይሓብኡዋ ዘርዓይ መድለየ። ብዝዀነ እቲ ምትሕልላፍ ኬፍ ኣሎዎ። ከምቲ ንዓይ ዝደልዮ ንኻልኦት ከኣ የድልዮም’ዩ ምባል ጭውነት’ዩ።”
“ናይ ‘ሲግናል’ ሓሳበይ ግን በቲኽክለይ።”
“ቀጽል ሕራይ እነሆ ሜዳ ፈረስካ ተሰቐል።”
“እወ። ፈረሰይ ክስቀል’የ። እቲ ፈረሰይ ግን ብርሃን’ዩ። እንተ ደልየ’ውን ንድምጺ ከም ተሰኪሙኒ ዝጋልብ ፈረስ ክጥቀመሉ እኽእል’የ።”
“ጋልብ!”
“መልእኽቲ ኣብ ወረቐት ጽሒፍካ ሰብ ናብ ካልእ ቦታ ከብጽሖ ግዜ ዝወስድ’ዩ። መኪናን ነፋሪትን ምስ ተማህዛ’ውን ቅልጡፍ ኣይኰነን። ንስኺ ብድምጽኺ ገይርኪ ‘ዎ ዲጂ ውው…!’ ኢልኪ ከተድህዪኒ እንከለኺ ነቲ ቃላት ኣብ ድምጺ ጽዒንኪ ኢኺ ልእኽክለይ። ድምጺ ኣብ ካልኢት 334 ሜትሮ’ዩ ዝጓዓዝ። ዝጻረሮ ብዙሕ ሓይልታት ስለ ዘለዉ ግና ክሰምዓኪ ኣይከኣልኩን። ካልእ ዝሓሸ ሜላ ከድልየኪ’ዩ።”
“ንኣብነት፧”
“ብርሃን ኣብ ካልኢት 300 ሚልዮን ሜትሮ’ዩ ዝጓዓዝ። ነቲ መልእኽትኺ ኣብ ብርሃን ጽዒንኪ ክትልእኽለይ ይከኣል ነይሩ። ኣብ ግዜ ክራማት በርቂ ቅድሚ ነጎዳ መስ ዝብለና ምኽንያት፡ ብርሃን ካብ ድምጺ ብዝተዓጻጸፈ ስለ ዝቕልጥፍ’ዩ። ቀደም ሮማውያን ካብ ርሑቕ ከባቢታት ብርሃን ብምውላዕ መልእኽቲ የመሓላለፉ ነይሮም። መልእኽታት ቀለልትን ንጹራትን ክዀኑ ስለ ዘለዎም ግና ጸገማት ነይሩዎ። ኣብ ምጅማር 19 ዘመን ‘ኤለክትሪክ ካረንት’ ብምድህሳሱ ከም ተሰከምቲ መልእኽቲ ክጥቀምሎም ግዜ ኣይወሰዱን። ኣብነት ናይዚ ‘ኤለክትሪክ ተለግራፍ’ እዩ። ጸኒሑ ኣሌክሳንደር ግርሃም በል ተለፎን ብምምሃዙ መልእኽታት ብቕልጡፍ ክበጽሑ ክኢሎም። ክንደይ ዝሃልኽ ዝነበረ ጕልበትን ግዜን ድሒኑ። እቲ ኣገባቡ ልክዕ ከምቲ እዝንና ነቲ ማዕበል ድምጺ፡ ሓጎልና ምእንቲ ክርድኦ ናብ ኤለክትሪክ ሲግናል ዝልውጦ’ዩ። ተለፎን ከኣ በቲ ሓደ ወገን ገመዳት ክትዝርግሕ ይጠልበካ’ዩ። ገመድ-ኣልቦ ተለግራፍ’ውን ስዒቡ። መልእኽቲ ንምትሕልላፍ ከምዚ ሕጂ ‘ራድዮ ዌቭ’ እንብሎ’ዩ ተጠቂሙ። ማዕበል (ዌቭ) እንተላይ ንብርሃን ይሓቝፎ’ዩ። እዚ ሓደ ቀንዲ ካብ ምህዞታት 20 ዘመን’ዩ ነይሩ። ምኽንያቱ፡ ንራድዮ፡ ራዳር፡ ቲቪ ወዘተ. ዝወለደ’ዩ። ኣለኺዶ፧”
“ቀጽል ጥራሕ…”
“እንታይ ደኣ’ሞ ኣስቂጥኪ።”
“ነቶም ብስነ-ጥበባዊ ዓይኒ ዝርእዮምን ውከላ ናይ ዓቢ ነገር ዝዀኑን ድምጺን ብርሃንን ብዓይኒ ፊዚክስ ክርኣዩ ንዓይ ክላስ’ዩ። ኣብ ሞንጎ ክፍሊ ከኣ ስቕ ኢኻ ትብል።”
“እሞ ፈተና ትኽእልዮ ድኺ፧”
“ካብ ፈተና ኣድሕነና ጸልየ እየ መጺአ። ግና ሕጂ ቀጽለለይ።”
“ብድሕሪ’ዚ እዚ ኣየር ብዝመሓላለፍ ናይ ራድዮ ይኹን ቲቪ ሲግናላት ጽሙድ ኰይኑ። መስመራት ተለፎን ኣብ ሓደ ግዜ ክስከሞ ዝኽእል መልእኽታት ውሱን ስለ ዝዀነ ካልእ ሜላ ሃሰው ክብሉ ጀሚሮም። ብርሃን ምጥቃም ከኣ መፍትሒ ኰይኑ ተረኺቡ። ኣነ ከምቲ ናትኪ ማዕዶ ማዕዶ ኴንካ ዎ ዲጂ ምባል ዘይኰነ ኣብ ዝሃለኺ ሃልዊ ክሰደልኪ’የ ዝበልኩኺ ነዚ ኣሚነ’የ። ዝበዝሕ እዚ ናይ ሎሚ ናይ ምብህሃል ኣገባብ ዘረባ፡ ሙዚቃ፡ ኣሳእል፡ ኮምፒዪተር ፋይላት ኵሎም ብመልክዕ ቍጽሪታት ክተሓዙ ይኽእሉ’ዮም፡ ብኽልተ ድጂታል ኮዳት። እቶም ቍጽሪታት ብዝተፈላለየ መተሓላለፊ ኣገባብ ካብ ሓደ ናብ ካልእ ይመሓላለፉ። ስለዝዀነ ኢና ድማ ኣነን ንስኽን ዋላ ብኣካል ዘይንፋለጥ ክንስና ነዕልል ዘለና።”
“ንስኻ ኢኻ ዘይትፈልጠኒ’ምበር ኣነ’ኮ ይፈልጠካ’የ።”
“ኣንቲ ካብ’ተን ደቂ-ሕድርትና ደኣ ከይትዀኒ፧ ብኢንተርነት ከነዕልል ካብ እንጅምር ክልተ ዓመትና ሓሊፉ ኣሎ። ብዙሕ ትርጕም ዝህቡና ወይ ክርድኡና እንደልዮም ዛዕባታት ኣልዒልና ብኽፉት መንፈስ ኣዕሊልና። እንታይ ከም እትመስሊ ርእየኪ ግን ኣይፈልጥን። ቃላትኪ’የ ዝፈልጦ ብኸፊሉ። ንዝረኣኻዮ ጥራሕ እትናፍቖ ኣይመስለንን። ግና ደቂ-ሕድርትና ናብዚ ናይ ድጂታል ዓለም ዝኣተዋ ኣይመስለንን።”
“እሂ እንታይ ኰይነን፧”
“እዚ ናይ ሎሚ ወለዶ ንደቂ-ሕድርትና ኣብ ህይወቱ ኣእትዩ ኣየዕልለለንን’ዩ። ናይ’ቶም ዝሓለፉ ገይረ እየ ዝርእየን። እቶም ዝሓለፉ ወይ ንምስክር ተሪፎም ዘለዉ ድማ ኣናሎግ’ዮም። እዚ ግዜ’ዚ ንዕኦም ጓናኦም’ዩ።”
“ደቂ-ሕድርትና እኮ ናይ ረቂቕ ነገራት’የን። ማርቴሎ ሒዘን ወይ ዕርፊ ዓቲረን ዝርኣያ ከይመስላኻ። ንሰን ኣነቓቓሕቲ’የን።”
“ናይ ምንታይ፧”
“ፈጠራ ናይ ዘድልዮ ነገራት – ናይ ስነ-ጥበብ፡ ስነ-ፍልጠት ወዘተ። ብሓደ ህያው (ፊዚካል) ነገር ገይርካ ክትገልጸን ኣይከኣልን። ኣብዚ ናይ ድጂታል ዓለም ንኮምፒዩተር ከም ማእከል ገይርካ እንተ ርኢኻያ – እቲ ኣብኣ ዘሎ ረቀቕቲ ነገራት (ቺፕስ) ብደቂ-ሕድርቲና ገይርካ ክትርእዮ ትኽእል ኢኻ።”
“ብዙሕ እዋን ብሕልሚ ዝጥዕም ደርፊን ሳዕስዒትን ክግለጻ’የ ዝሰምዕ።”
“ንሱ እቲ እትሰምዖ’ዩ። ምስ ህልው ቅዲ ኣነባብራኻ ዝሳነ ናትካ መግለጺ ክትገብረለን ትኽእል ኢኻ።”
“ግና ንምንታይ’የን ዝበዝሕ እዋን ብደቂ-ኣንስትዮ ዝግለጻ፧”
“ኣነ’ውን ይገርመኒ’ዩ።”
“ሓንቲ ዕላል ከዕልለኪ። ሓደ ቈልዓ ንኣቦኡ፡ ‘ንምንታይ’ዩ እባ ቋንቋ ኣደ ዝበሃል፧’ ክብል ሓተቶ። ኣቦኡ ከኣ፡ ‘ኣበይ’ሞ ክንዛረብ ዕድል ረኺብና ‘ዝ ወደይ’ በሎ።”
“ኣነ’ውን ከዕልለካ – ሓደ ቈልዓ ንኣደኡ፡ ‘ማማ ንባባ ክትምርዓውዮ ዝገበረኪ እንታይ’ዩ፧’ ክብል ሓተታ። ኣደኡ ከኣ፡ ‘ንዓኻ እውንዶ ከገርመካ ጀሚሩ’ በለቶ።”
“ሓንቲ መርዓት ንደገ ወጺኣ፡ ‘በጃኹም! በጃኹም ርድኡኒ! ወደይ ሳንቲም ውሒጡ ዝገብሮ ጠፊኡኒ እንታይ ከም ዝገብር ኣይፈለጥኩን!’ ብምባል ተጣርዐት። ኣብቲ ጐደና ዝነበሩ ሰባት ንሓድሕዶም ተጠማመቱ። ሓደ ማእከላይ ዝዕድመኡ ሰብኣይ ግን ጠኒኑ ናብቲ ገዛ ኣተወ። ነቲ ቈልዓ ቍልቁል ኣፉ ደፊኡ ክሳዱ ሃሪሙ ነታ ሳንቲም ኣውጽኣ።
‘አቐንየለይ! ኣዝየ አመስግነካ’ ብምባል ኣመስገነት፡ ‘ዶክተር ድኻ፧’ ክትብል ሓተተቶ።
‘ኣይኰንኩን – ካብ ኣታዊ ውሽጢ ሃገር (ምእካብ ግብሪ)’የ’ በላ።”
* * *
ብድሕሪ’ዚ ኣይተጸሓሓፉን። ድሕሪ ቍሩብ ግዜ ግን ‘ቻው’ ተበሃሃሉ።
