ተመስገን ገብረስላሴ (ጣኒቆ) ኣብ 2004 ንዝበዝሕ ስርሓት ኣኽሊሉ ተስፋጽዮን ሒዙ “ዋላ ኣይከሰብ” ብእትብል ኣልቡም ምስ መጽአ፡ ኣብ ገዛ፡ ኣብ ባራት፡ ኣውቶቡሳት ንዅሉ ድምጺታት ዓብሊሉዎ ክስማዕ ግዜ ኣይወሰደን፤ ጣኒቆ ዝበሃል ክዳን፡ ቆቢዕ፡ ጫማ. . . እውን መጺኡ።
ድሕሪ እታ “ሰብ’ዩ መኽሰብ” እትብል ኣልበሙ፡ ንነዊሕ እዋን ኣብ ናይ ጥዕና ቃልሲ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ ካምፓላ – ኡጓንዳ ምርኢት ንምቕራብ ምምጽኡን ልምምድ እናገበረ ዝተፈነወ ቪድዮን ኣዘራራቢ ኰይኑ ቀንዩ። መብዛሕትኡ እቲ ክወሃብ ዝቐነየ ግብረ-መልስታት ድማ ዝን ኢልካ ከተስተንትን ዝድርኽ እዩ።
“ንብዓተይ ክዓግት ኣይከኣልኩን”፣ “ክልተ ሳዕ ተራእዩ”፡ “ኤርትራዊ ሰሊን ድዮን”፡ “እቶም ዘቃልዑዎ ስሱዓት እዮም”፡ “ኣብ ገዛኡ ኮፍ ኢሉ ዘይሕከም ክንሕግዞ. . .” ብዙሕ እዩ።
እዚ ሕጂ ኣብ ካምፓላ ዝተራእየ ተመስገን ጣኒቆ፡ እቲ ኣብ 2002 ኣብ መድረኻት ዝዕንድር ዝነበረ ጣኒቆ ኣይኰነን ድዩ፧ “ክልተ ሳዕ ተራእዩ”፣ “ንምንታይ ተቃልዑዎ” እንታይ ማለት እዩ፧
ኣብ 1990ታት “ምስጢር እታ ቆፎ” እትብል ብፍስሃየ ዮሃንስ (ጆሽዋ) ዝተደርሰት ዓሚቝ ማሕበራዊ ስንብራት እትድህስስ ጽብቕቲ ድራማ ነይራ። “ጎዶፋይ” ዝተባህለ ጠባይ፡ ስንክልና ስለ ዝነበሮ ስድራቤቱ ኣብ ቆፎ ሓቢኦም እዮም ዘዕብዩዎ። ንሳቶም ንጎዶፋይ ጥራሕ ዘይኰነስ፡ ነቲ “ስድራቤትና ጕድለት ኣለዎ፡” ዝብል ስምዒት እዮም ክሓብኡ ዝደለዩ፤ ምኽንያቱ፡ ኣረዳድኣ ናይቲ ሕብረተሰብ ኣማእዝዮም ይፈልጡ እዮም።
ሎሚ’ውን፡ “ጣኒቆ ከምዚ ኰይኑ ክርአ የብሉን፣ ክልተ ሳዕ ክርአ የብሉን፡” ዝብሉ ሰባት፡ ብዘይፍላጥ ነቲ ኣሊጎሪ “ቆፎ ጎዶፋይ” እዮም ዘንጸባርቑ ዘለዉ። ነቲ ጣኒቆ ትማሊ ዝነበሮ “ንእስነት” እምበር፡ ነቲ ሕጂ ዘለዎ “ሕማም ወይ ድኻም” ክርኣይ ኣይደልዩን። እዚ ንተመስገን ከም ሰብ ዘይኰነ ከም “ስእሊ” ወይ “ኣቕሓ” ምርኣይ እዩ። ሓደ ሰብ ትርኢቱ ስለ ዝተቐየረ ክኽወል ኣለዎ ምባል፡ ንሰብኣዊ ክብሩ ምግሃስ እዩ።
መብዛሕትኡ ሰብ፡ ጽባቐ ክበሃል እንከሎ ምስ “ምልኣት” ጥራሕ እዩ ዘተኣሳስሮ። ንጣኒቆ ሕጂ ክርእዮ እንከሎ “ዝተቐየረ” (ብናቶም ዝተበላሸወ) መልክዕ ይርኢ። ኣብ ጃፓን “ኪንሱጊ” ዝበሃል ጥበብ ወይ ፍልስፍና ኣሎ። ንሓደ ዝተጨለፈ፡ ዝነቕዐ ወይ’ውን ዝተሰብረ ኣቕሓ ብወርቂ ገይሮም ይጽግኑዎ። እቲ ኣቕሓ ካብቲ ናይ ቀደሙ ንላዕሊ ክቡርን ጽቡቕን ይኸውን።
ጣኒቆ ኣብ መድረኽ ደዪቡ ክደርፍ ካብ ርሑቕ ክመጽእ እንከሎ፡ ከም “ዝተበላሸወ” ዘይኰነስ ከምቲ ብወርቂ ዝተጸገነ ኪንሱጊ ክንርእዮ ንኽእል። እቲ ኣብ ገጹ ዝርአ ስምዒታትን ምልክታት ሕማምን፡ ንናይ ህይወት ተጋድሎኡ ትእምርቲ ዘይተጸዓድነት እዩ። ጽባቐ ኣብ ምልኣት ጥራሕ ዘይኰነትስ፡ ኣብቲ ዘሕለል ሰብኣዊ ሓይሊ ምዃኑ ንርዳእ።
ገለኦም ሰባት ንተመስገን ምስ ሓድሽ ኵነት ሰሊን ድዮን ብምትእስሳር ፍሉይ ጠመት ከም ዝረኸቡ፡ “ኤርትራዊ ሰሊን ድዮን” ክብሉ ገሊጾሞ። ሶሊን ድዮን ኣብቲ ዝኸፍአ ናይ ጥዕና ኵነታት እንከላ ኣብ ኦሎምፒክስ ፓሪስ 2024 ኣብ መድረኽ ደዪባ ምድራፋ፡ ንያት ደቅሰብ ክሳዕ ክንደይ ዘይጸዓድ ምዃኑ እያ ኣርእያ። ሰሊን ድዮን ከምኡ ኢላ እንከላ ናብ መድረኽ ምምጻኣ ምሉእ ዓለም ዘድነቓ “ከምቲ ናይ ቀደማ ስለ ዝዀነት” ዘይኰነስ፡ ኣብቲ ድኻማ ኰይና ክትቃለስ ስለ ዝመረጸት እዩ።
ተመስገን ሕጂ’ውን ክደርፍን ክሰርሕን ምፍታኑ፡ ዝዓበየ ናይ ትብዓት ምልክት እዩ። እቲ “ኣለኹ – ክቕጽል እየ” ዝብል ንያቱ ካብቲ ኵሉ ደርፍታቱ ንላዕሊ ዝዓበየ ናይ ህይወት ትምህርቲ እዩ።
ሰባት ንተመስገን ክርእዩ ከለዉ ዝነብዑ ስለምንታይ እዩ፧ ብሓቂ ንዓኡ ሓልየምሉ ድዮም ወይስ ፍርሒ ገዛእ ርእሶም እዩ ፈንቂሉ ወጺኡ፧ ንነብስኹም እሞ ኣብኡ ኣእትውዋ፡ ሰባት ረርእዮምኹም ንብዓት ክስዕሮም እንከሎ እንተ ትርእዩ እንታይ ምዀንኩም፧
ሰብ ንሓደ ኣብ “ጽቡቕ” ግዜ ዝበሎ ዝርኣዮ ተለዊጡ ክርእዮ ከሎ፡ ናይ ገዛእ-ርእሱ ድኻምን ሞትን ዝዝክር ኰይኑ እዩ ዝርኣየኒ። ንጣኒቆ ርእዮም ዝነብዕሉ ምኽንያት፡ ንዓኡ ሓልዮም ጥራሕ ዘይኰነስ ንገዛእ ርእሶም ስለ ዝፈርሑ እዩ። እቲ “ክልተ ሳዕ ተራእዩ” ዝብል ድምጺ፡ “ኣብ ውሽጠይ ዘሎ ፍርሒ ምሕማምን ምእራግን ኣይትቐስቅሰለይ” ማለቶም ክኸውን ይኽእል እዩ። ሕብረተሰብ ካብቲ ንሓቂ ወይ ክውንነት ናይ ምሕባእ ልምዲ ወጺኡ ምስ ዑደት ተፈጥሮ ክተዓረቕ ኣለዎ። (ርሕራሐ ምርኣይን ሓገዝ ምውፋይን ኣብ ቦታኡ ኰይኑ።)
ሓያሎ ሰባት ኣብዚ ማሕበራዊ መራኸቢታት ብሕማም፡ ብእርጋን፡ ብምስሊ ኣካላት ወዘተ ክጻረፉ እንከለዉ፡ ካብቲ ዝፋተዉ መንእሰያት ኣብ ዓራት ዝረኽቡዎ ታሕጓስ ንላዕሊ እዮም ዝሕጐሱ። ምኒስተር ጥዕና ኤርትራ ኣምና ኣብዚ ቅንያት ስእላ ምስ ወጽአ ዝፈጠረሎም ደስታ ዘገርም እዩ። ኢሳያሳውያን ነዚ ናይ ሎሚ ስእሉ ኣይቅበሉዎን እዮም – መንእሰይ እንከሎ እዮም ኣብ ልቦምን ገዛኦምን ዝሰቕሉ። ምኒስትሪ ዜና ንባዕሉ’ውን መልእኽቲ ዮሃና ሃገራት ከቃልሑ እንከለዉ ክሳዕ እዚ ቀረባ ግዜ ናይ ቀደም ስእሉ እዮም ዝጥቀሙ ነይሮም።
ዝዀነ ሰብ ኣብ ዝዀነ ዕደመን ኵነታትን ንሱ እዩ። ሰብኣዊ ፍጡር ከም ከውሒ ዝደረቐ ዘይኰነ ከም ወሓዚ ማይ ዝቀያየር እዩ። ሕማም፡ እርጋን ወይ ስንክልና ንመንነት ሰብ ኣይቅይሮን።
ተመስገን ጣኒቆ እቲ ናይ ትማሊ ጥራሕ ዘይኰነ፡ እቲ ናይ ሎሚ’ውን ንሱ እዩ። ተመስገን ነቲ ቆፎ ጎደፋይ ሰይሩ ወጺኡ ኣሎ – ፍርሕኹም ኣይትሃቡዎ፣ ተመለስ ናብ ቆፎኻ ኣይትበሉዎ።
ጣኒቆ ክልተ ሳዕ ኣይተረኣየን፣ ሓደ ግዜ ጥራሕ’ዩ ተራእዩ። ንሱ ድማ እቲ ዘይሕለል ሰብኣዊ ሓይሉ እዩ። እዚ ሕጂ ዘሎ ተመስገን “ተበላሽዩ” ዘይኰነስ “ተለዊጡ” እዩ። ለውጢ ድማ ንማንም ዘይንሕፍ ሕጊ ተፈጥሮ እዩ።
ከም ሕብረተሰብ ካብቲ “ክልተ ሳዕ ከይርአ” ዝብል ፍርሒ ተላዒልና ናብ ቆፎ ጎዶፋይ እንኣትወሉ ልምዲ ክንወጽእ ይግባእ። ንተመስገን ክንሕግዞ እንተ ደሊና ብድንጋጸ ዘይኰነ ብኽብሪ ክንጥምቶ ኣለና። ንሱ ስነጥበበኛ እዩ፣ ስነጥበብ ድማ ኣብ ጥዕና ጥራሕ ዘይኰነስ ኣብ ቃንዛ’ውን ትነብር እያ። ንተመስገን ሎሚ’ውን ዋላ ኣይከሰብ – ሰብ እዩ መኽሰቡ። ሰብ ከኣ ካብ ትርኢቱ ንላዕሊ እቲ ዘይመውት መንፈሱ እዩ።